Diferenzas entre revisións de «Xudaísmo»

Máis normativización
m
(Máis normativización)
Para os xudeus, a [[Torá]] (o Pentateuco) foi transmitida a [[Moisés]], directamente de Deus. O seu contido foi compilado para que xamais fose esquecido e permanecese inmutable, mesmo co paso dos sabios que a transmitiron, de xeración a xeración.
 
Se ben que o xudaísmo teña sempre recoñecido un certo número doutros [[principios de fe xudaicos]], nunca desenvolveu un catecismo obrigatorio. Surxiron variadas formulacións das crenzas xudaicas, a maioría das cales teñen moito en común, mais diverxen en varios aspectos. Nos últimos dous séculos, a comunidade xudaica dividiuse en varios [[movementos xudaicos]]. Cada un deles ten unha abordaxe diferente no estilo de vida, cada movimentomovemento cumpre máis ou menos leis. A maior parte das formas de xudaísmo ortodoxo xeralmente cumpren moitos preceptos, ao paso que as formas non-ortodoxas de xudaísmo xeralmente defenden que os principios foron evoluíndo co tempo e adaptan o xudaísmo aos costumes locais. Estes tópicos son discutidos con maior profundidade no artigo sobre os [[principios de fe xudaicos]].
[[Image:Menorah7a.png|100px|right|framed|O [[Menorah]] de sete brazos é un antigo símbolo do xudaísmo. Usábase no templo do antigo Xerusalén]]
 
[[Image:Western wall jerusalem night.jpg|thumb|O Muro do oeste en [[Xerusalén]] é o único que fica do [[Segundo Templo]]. O [[Templo da Montaña]] é o lugar máis sagrado no Xudaísmo.]]
 
O xudaísmo divididese normalmente nos seguintes movimentosmovementos:
* Xudaísmo ortodoxo (separado entre grupos "chasídicos" e "non-chasídicos", chamados mitnagdín).
* Xudaísmo conservador (fora dos [[Estados Unidos da América|Estados Unidos]] é coñecido por Xudaísmo Masorti).
* Xudaísmo da reformista (fora dos Estados Unidos tamén é coñecido como Xudaísmo progresista e, no [[Reino Unido]], ''Xudaísmo liberal'')
 
O xudaísmo laico non é propriamentepropiamente un movimentomovemento, mais unha visión dunha parte do pobo xudeo de que é posible vivir o xudaísmo desvinculado da relixión.
 
O chamado Xudaísmo Mesiánico, que cré que Yeshua ben Yosef (Xesús fillo de Xosé) é Ha Mashiach (O Mesias)prometido polos profetas do Tanach (Antigo Testamento)non é considerado un movimentomovemento no seo da comunidade xudaica, non sendo recoñecido por nengunha das outras correntes, sendo efetivamente unha seita cristá que prega a conversión de xudeos a unha especie de cristianismo primitivo.
 
== Textos xudaicos clásicos ==
* Pensamento e ética xudaicas
** [[Filosofía xudaica]]
** [[Ética xudaica]] e [[MovimentoMovemento musar]]
** [[Cábala]]
** [[Xudaísmo Hasídico]]
* A [[Torá]] (os cinco libros de Moisés) é o texto principal do xudaísmo. O xudaísmo rabínico defende que a Torá é idéntica á que foi entregue por Deus a Moisés no [[Monte Sinai]]. Os xudeos ortodoxos consideran que a Torá que existe hoxe é exactamente aquela que foi entregue por Deus a Moisés, cun número reducido de dubidas de copia. Debido aos avanzos nos [[hipóteses documentais|estudos bíblicos]] e na investigación arqueolóxica e linguística, a maioría dos xudeos non-ortodoxos rexeita este principio. En vez diso, aceitan que o núcleo da Torá Oral e Escrita pode provir de Moisés, mais afirman que a Torá escrita que existe hoxe foi amalgamada a partir de varios documentos.
 
* [[Deus]] escolleu o pobo xudeo para participar nunha alianza única con Deus; a descrición desta alianza é a propriapropia [[Torá]]. Ao contrario do que xeralmente se pensa, o pobo xudeo non di simplesmentesimplemente que "Deus escolleu os xudeos". Os xudeos consideran que foron escollidos para desempeñar unha misión específica: para servir de luz para as nacións e para ter unha alianza con Deus tal como descrito na [[Torá]]. Esta idea é discutida en maior profundidade na entrada sobre o [[pobo escollido]]. O [[xudaísmo reconstrucionista]] rexeita o conceito da escolla como moralmente defunto.
 
* A era mesiánica. Haberá un [[Mashíach]] ([[Mesias]]), e unha era mesiánica.
 
* A [[alma]] é pura no momento do nacimentonacemento. As persoas nacen cun yéser hattób, unha tendencia para o ben, e cun yéser hará', unha tendencia para o mal. ConsequentementeConsecuentemente, os seres humanos son providos de libre arbítrioarbitrio e poden escoller o seu propriopropio camiño na vida.
 
* As persoas poden expiar os seus pecados. A liturxía dos Días de Temor ([[Rosh Hashaná]] e [[Yon Kippur]]) declara que a [[prece]], o arrependimento e o [http://www.xewfaq.org/tcedakah.htm sedacá] (doazón espontánea para caridade) expian os pecados. Unha discusión máis detallada da visión xudaica do pecado pode atoparse na entrada sobre o [[pecado]].
Por volta do [[Século I|primeiro século D.C.]] había varias grandes seitas en disputa da lideranza entre os xudeus, e en xeral todas elas procuraban, de forma diversa, unha salvación mesiánica en termos de autonomía nacional dentro do Imperio Romano: os [[fariseus]], os [[saduceus]], os [[celotas]] e os [[esenos]]. Entre estes grupos, apenas o dos fariseus sobreviveu ideoloxicamente; a súa descendencia ideolóxica, os rabinos, rapidamente tomou o control da relixión, e vieran a orixinar todas as seitas modernas. O [[cristianismo]], a certa altura, relacionouse cunha facción xudaica que consideraba que Xesús era o Mesias, mais esta seita de cristáns xudeos, rexeitada tanto polos xudeos como polos cristáns, acabou por desaparecer.
 
Algúns xudeus no [[século VIII]] adoptaron o rexeitamento dos [[saduceos]] pola [[lei oral]] dos fariseos / rabinos rexistada na [[Mishná]] (e desenvolvida por rabinos máis recentes nos dous [[Talmud]]es), pretendendo confiar apenas no [[Tanakh]]. Curiosamente, este grupo en breve desenvolvia as súas propriaspropias tradicións orais, diferentes das rabínicas. Estes xudeos criaron a seita [[Karaismo|Karaita]], que aínda existe hoxe en día, se ben que os seus seguidores sexan en moito menor número que o resto dos xudeos. Os xudeos rabínicos defenden que os Karaitas son xudeos, mais que a súa relixión é unha forma de xudaísmo incompleta e errónea.
 
Ao longo do tempo, os xudeus foronse diferenzando en grupos étnicos distintos: os [[Asquenazi]] (da Europa de Leste e da Rusia), os [[Sefardita]]s (de España, Portugal e do Norte de África) e os [[Xudeos Iemenitas]], da extremidade sur da península Arábica. Esta división é cultural e non se basea en calquera disputa doutrinaria.
== O desenvolvemento das seitas modernas en resposta ao Iluminismo ==
 
Nos fins do [[século XVIII]], a [[Europa]] foi varrida por un conxunto de movimentosmovementos intelectuais, sociais e políticos coñecidos polo nome de [[Iluminismo]]. O xudaísmo desenvolveuse en varias seitas distintas en resposta a este fenómeno sen precedentes: o [[xudaísmo da reforma]] e o [[xudaísmo liberal]], moitas formas de [[xudaísmo ortodoxo]] e [[xudaísmo conservador]] e aínda unha certa cantidade de grupos máis pequenos.
 
Este asunto está coberto en maior profundidade no artigo sobre as [[seitas xudaicas]].
Nos últimos 50 anos todas as principais seitas xudaicas teñen asistido a un aumento de popularidade. Porén, este crecimento non ten compensado a perda demográfica debida aos casamentos mistos e á aculturación.
 
Mentres, o cristianismo ten inspirado seitas como a dos [[Xudeus por Xesús]] e o [[xudaísmo mesiánico]], e persoas descontentes coa corrente principal do xudaísmo fundaron o [[Xudeo-Paganismo]]. Debido ao feito de estes movimentosmovementos incorporaren relixións non-xudaicas en conxunto co xudaísmo, os movimentosmovementos xudaicos da corrente principal non consideran que os Xudeos por Xesús, o xudaísmo mesiánico e o Xudeo-Paganismo fazan parte da relixión xudaica. A pesar diso, alguns membros destes movimentosmovementos identificanse como xudeus.
 
 
142

edicións