Diferenzas entre revisións de «Karate»

Rectificacións
(Rectificacións)
'''Karate''' (en {{lang-ja|空手}}), ou '''karatedo''' ({{lang|ja|空手道}}), é unha [[artes marciais do Xapón|arte marcial xaponesa]] e un [[deporte de combate]] nativo de [[Okinawa]], que se desenvolveu con base na arte marcial nativa da rexión debaixo de influencias do [[chuan fa]], de orixe [[China|chinesa]], e das escolas xaponesas tradicionais de [[arte marcial]], chamadas [[koryu]], que practicaban loita desarmada e armada, principalmente con espadas. Neste proceso, cando a influencia xaponesas se tornou preponderante, fóronse incorporando máis características do código de conduta dos samurais, o [[Budo]].<ref name="ref2">{{Cita libro|lingua=inglés|título=The Karate Way: Discovering the Spirit of Practice|nome=Dave|apelidos=Lowry|localización=Boston|editor=Shambhala|ano=2009|páxina=8|isbn=1590306473}}</ref>
 
A influencia chinesa foi maior nun primeiro estadio de desenvolvemento, cambiando un paradigma primitivo dunha loita simple con agarramento e proxeccións para unha con máis énfase nos golpes traumáticos, e se fixo sentir nas técnicas dos estilos máis fluídos e pragmáticos da China meridional.<ref name="ref7">{{Cita libro|apelidos=Higaonna|nome=Morio|título=Traditional Karatedo Vol. 1 Fundamental Techniques|ano=1985|isbn =0-87040-595-0|páxina=17|lingua=inglés}}</ref> Despois, en razón de cambio do escenario xeopolítico, comezou o tempo de predominio das disciplinas de combate do Xapón e, nese período, o máis común era simplificar aínda máis os movementos de orixe do chuan fa, facéndoos máis directos e renunciando a aquilo que non sería útil, comocoma movementos acrobáticos ou os que eran executados máis por razóns estéticas.<ref name="ref2"/>
 
O repertorio de técnicas do karate reúne principalmente golpes contundentes (''[[atemi waza]]''), coma patadas, sopapos, xeonlladas, moufadas etc., executados todos coas mans desarmadas. Porén, técnicas de proxección, inmobilización e bloqueos (''[[nage waza]]'', ''[[katame waza]]'', ''[[uke waza]]'') tamén poden ser ensinados, con maior ou menor destaque dependendo de onde se practica e quen é o instrutor.<ref name="ref4">{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.wakefieldmeibukan.com/whatismeibukankarate.htm|título=What is Okinawa Goju Ryu Karate-Do? - Wakefield Traditional Karate Association|dataacceso=23 xaneiro 2014}}</ref>
Porén, por causa da súa posición xeográfica, a rexión sempre despertou a cobiza de China e Xapón, que non aforraron esforzos para estenderen as súas influencias (culturais e económicas), tornando a existencia dun goberno local sometida á conxugación de intereses e política externos.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.okinawan-shorinryu.com/okinawa/history.html|título=A Brief History of Okinawa|dataacceso=29 de mazo de 2014}}</ref>
 
Despois da unificación do reino, nun primeiro estadioperíodo, a China foi máis eficiente para realizar os seus intereses e estender a súa influencia sobre a rexión, que se consolidou en varios aspectos, proxectándose dende a estrutura administrativa do país ata os costumes. NeseNeste escenario, migraron ou simplemente chegaron ao pequeno país, de entre os diversos tipos de persoas, algúns practicantes e mestres de artes marciais de orixe chinesa. E esa influencia consolidouse en varios aspectos, proxectándose na estrutura administrativa do reino e noutros aspectos culturais.
Por outro lado, aínda que existise forte influencia chinesa, a sociedade okinawana e a xaponesa posuían algúns puntos converxentes, comocoma era o caso de existiren en ambas unha caste de guerreiros: no Xapón, samurai; en Okinawa, [[peichin]]. NetasPara estas clases sociais o seu modelo de vida esixía que elas desempeñasen certas funcións, sendo unha delas o perfeccionamento das suás habilidades de loita, técnicas que eran transmitidos basicamente a aquelasdentro do clan ou da familia. É correcto que houben o troco de coñecementos, aínda que moi discreta, e que tal troco aconteceu para atender exactamente as necesidades de ambos os grupos.<ref>{{Cita libro|linguaname=inglés|título=Karate-do. Traditional Training for All Styles|autor=Seiler, Kevin; Seiler, Donald J|localización=Frisco|editor=Seiler|ano=2006|páxina=54|isbn=0979010802}}<"ref7"/ref>
 
É correcto, por tanto, afirmar que houben o troco de coñecementos, aínda que moi discreta, entre a poboación autócton e os dominadores foráneos. Tal troco aconteceu para atender exactamente as necesidades e os instereses de ambos os grupos.<ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Karate-do. Traditional Training for All Styles|autor=Seiler, Kevin; Seiler, Donald J|localización=Frisco|editor=Seiler|ano=2006|páxina=54|isbn=0979010802}}</ref>
O dominio xaponés consolidouse cun duro golpe para o pobo okinawano cando, en [[1609]], o clan de samurai de Satsuma, con aprobación do emperador do Xapón, subxugou a rexión e engandiu ao imperio xaponés o Reino de Lequias. Por ocasión da invasión, os samurais encontraron pouca ou ningunha resistencia, porque, dadas as circunstancias, o rei local declarou que a vida era o máis importante tesouro e recomendou que a poboación das illas non protestase ou contestase a agresión estranxeira.
 
OEntrementres, o dominio xaponés consolidouse cun duro golpe para o pobo okinawano cando, en [[1609]], o clan de samurai de Satsuma, con aprobación do emperador do Xapón, subxugou a rexión e engandiu ao imperio xaponésnipón o Reino de Lequias. Por ocasión dadesta invasión, os samurais encontraron pouca ou ningunha resistencia, porque, dadas as circunstancias, o rei local declaroudeclarara que a vida era o máis importante tesouro e recomendou que a poboación das illas non protestase ou contestase a agresión estranxeira.
Trala invasión, Lequias aínda permanecera como estado máis ou menos autónomo, pero, ao contrario do escenario anterior, ficando debaixo do control e da influencia do Xapón, que se tornaba paulatinamente preponderante, pois os samurais impuñan os seus propios pensamentos. Desta época, inclusive, data a introdución do estilo [[Jigen-ryu]], de [[kenjutsu]].<ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.okinawakarate.com.ar/histkar.html|título=Historia Shorin Ryu|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Trala invasión, Lequias aínda permanecera comona situación de estado máis ou menos autónomo, pero, ao contrario do escenario anterior, ficandoficava debaixo do control e da influencia do Xapón, que se tornaba paulatinamente preponderante, pois os samurais impuñan os seus propios pensamentos. Desta época, inclusive, data a introdución do estilo [[Jigen-ryu]], de [[kenjutsu]].<ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.okinawakarate.com.ar/histkar.html|título=Historia Shorin Ryu|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
=== Mans de Okinawa ===
O exacto retrinco de aparición do karate pérdese o tempo e na mestura de lendas e relatos históricos. No ámbito das lendas, cóntase que certo samurai, chamado ora de Minamoto no Tametomo, ora Chinzei Hachiro Tametomo, a mediados do [[século XII]], despois de malograda sorte na [[Rebelión Hogen]], iría refuxiarse en Okinawa. Durante a súa estada na rexión, o samurai ensinaría técnicas de combate para os nobres locais e estas técnicas, ou polo menos parte delas, acabaron por evolucionar e se desenvolver nunha arte marcial, chamada ''tuidi'' e despois ''karate''.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.msisshinryu.com/history/tomari-te/|editor=MSISSHINRYU.COM|título=Tomari-te: the placê of the old Tode|dataaccesso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Outra hipótese de xurdimento apunta para unha modalidade de combate desarmado, denominada ''[[muto|mutō]]'', nativa de Okinawa, que aínda hoxe é unha importante manifestación da cultura local, mais que existía ben antes do aumento da disputa de intereses sino-xaponeses e era practicada, como aínda é, de forma trivial pola poboación. Esta loita aseméllase máis ó [[sumo]], pero tamén posúe características do [[jujitsu]] e e do [[aikido]].<ref name="ref7"/>
 
OutraDe hipótese deforma xurdimentodistinta do karateque apuntaé parao unhakarate modalidadecontemporáneo, deo combate desarmado nativa de Okinawa, denominadaen ''[[muto|mutō]]'', unha importante manifestación da cultura local, que existía antes do aumento da disputa de intereses sino-xaponeses e era practicada de forma trivil pola poboación. Esta loita, existente até os días actuais, aseméllase máis ao [[sumo]],acontece con aspectos aíndaempurróns de [[jujitsu]]inicio e [[aikido]]. Nesta loita o embate comezaba con empurróns, despois, seguíndoseséguese con técnicas de derrubamento e luxación. Vencía aquel que derrubase ou sometese o contrario. Era unha práctica cuxo maior obxectivo era a recreación, mais que, segundo algúns autores e mestres, sería a semente do karate, que foi entón paulatinamente sendo moldeado e modificado so a influencias do boxeo chinés do Sur.<ref>{{Cita libro|lingua=portugués|título=Karate-do, meu modo de vida|autor=Funakoshi, Gichin|localización=São Paulo|editor=Pensamento-Cultrix|ano=1975|páxina=129}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Ancient Okinawan Martial Arts. Koryu Uchinadi|autor=McCarthy, Patrick; McCarthy, Yuriko|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=1999|páxina=1}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Tales of Okinawa's great masters|autor=Nagamine, Shōshin|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=2000|páxina=28|isbn=0804820899}}</ref>
 
Algúns argumentan que o embrión sería unha lei que o Rei Sho Hashi, non moi despois da unificación do reino, promulgou e que tornou prohibido o porte de calquera armas por parte da poboación civil, [[katana gari]] ({{lang|ja|刀狩}}), co obxectivo de conter eventuais sentimentos de revolta. Este acontecemento é de feito importante, mais non pode dar total sustentación a esta idea, porque a caste guerreira mantivo os seus privilexios e costumes, até para poder continuar desempeñando as súas funcións no reino e perante a sociedade en xeral. Nin mesmo a restrición ao uso de armas imposta polos samurais de Satsuma foi ampla ao punto de esmoucar as prerrogativas dos guerreiros de Okinawa, exactamente polos mesmos motivos, de que os nobres deberían continuar en súas funcións costumeiras.<ref>{{Citar web|lingua=alemán|url=http://www.familygym.ch/FamilyGym/Karate_Geschichte.html|título=Karate Geschichte|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
Outra hipótese de xurdimento do karate apunta para unha modalidade de combate desarmado nativa de Okinawa, denominada ''[[muto|mutō]]'', unha importante manifestación da cultura local, que existía antes do aumento da disputa de intereses sino-xaponeses e era practicada de forma trivil pola poboación. Esta loita, existente até os días actuais, aseméllase máis ao [[sumo]], con aspectos aínda de [[jujitsu]] e [[aikido]]. Nesta loita o embate comezaba con empurróns, despois, seguíndose con técnicas de derrubamento e luxación. Vencía aquel que derrubase ou sometese o contrario. Era unha práctica cuxo maior obxectivo era a recreación, mais que, segundo algúns autores e mestres, sería a semente do karate, que foi entón paulatinamente sendo moldeado e modificado so a influencias do boxeo chinés do Sur.<ref>{{Cita libro|lingua=portugués|título=Karate-do, meu modo de vida|autor=Funakoshi, Gichin|localización=São Paulo|editor=Pensamento-Cultrix|ano=1975|páxina=129}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Ancient Okinawan Martial Arts. Koryu Uchinadi|autor=McCarthy, Patrick; McCarthy, Yuriko|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=1999|páxina=1}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Tales of Okinawa's great masters|autor=Nagamine, Shōshin|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=2000|páxina=28|isbn=0804820899}}</ref>
 
Sábese de certo que, a mediados do [[século XVII]], unha arte marcial en Okinawa sen armas xa era estabelecida e coñecida por "te" ou "ti" (en [[Lingua okinawana|uchinaguchi]]), adestrada polos nobres guerreiros, por causa das súas obrigacións militares. Os nobres do Reino de Lequias adestraban artes marciais que empregaban armas e que non, nun modelo moi próximo do xaponés e eventualmente xerou escolas familiares. Foi tamén resultado deste modelo o desenvolvemento do [[Ryukyu kobujutsu|kobudo]], que era a denominación dos estilos, mais que acabou por designar só as técnicas de combate con armas. Ocorre, porén, que orixinalmente no kobudo de Okinawa a parte de pelexa sen armas era referida coma ''toshu'' ({{lang|ja|徒手}}) ou ''toshujutsu'' ({{lang|ja|徒手術}}).<ref>{{cita libro|lingua=castelán|título=Karate y Kobudo Okinawense|nome=Shigeo|apelidos=Nakazato|editor=Kier|ano=2005|páxina=31}}</ref>
Trala unificación e no obxectivo de conter eventuais sentimentos de revolta, o Rei Sho Hashi promulgou unha lei que tornou prohibido o porte de calquera armas por parte da poboación civil. Este feito é considerado o principal factor do proceso de evolución que que levou ao xurdimento do Karate, posto que xa existise en Okinawa unha arte marcial propia, a medida rexia impuxo un ritmo distinto, polo que, debido á necesidade de as persoas teren unha forma de defensa e en razón da prohibición real, aquelas técnicas fóronse perfeccionando.<ref>{{Citar web|lingua=alemán|url=http://www.familygym.ch/FamilyGym/Karate_Geschichte.html|título=Karate Geschichte|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
FoiO taménque moi probabelmente sucedeu como resultadodecorréncia da prohibición do porte de armas foi oque desenvolvementoos donobres [[Ryukyude kobujutsu|kobudo]],Okinawa outraperfeccionaron arteo marcialcombate quecon xurdiu nas illasarmas, transformandoadaptando o uso deoutros obxectos, docomo cotiáno eneku armas(remo), como a [[tonfa]] e o [[nunchaku]], que eran orixinalmente instrumentos de traballo, para manexo de muíño e debaga de grans e arroz. Nalgún momento do século XVII a loita desarmada pasou a ser chamada "Okinawa-te" ou "Uchinaadi" ({{lang|ja|沖縄手}}), que significa "man de Okinawa". Na época, xordiu a figura de [[Matsu Higa]], nobre local, que angariou moita sona por causa das súas habilidades en loita, das cales algunhas serían aprendidas de loitadores chineses de [[wushu]]. Crese que Sensei Higa fose, dentro de seu estilo propio, o primeiro a estabelecer un conxunto formal de técnicas e chamalo de ''ti''.<ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.to-de.org/to-de.html|título=To-De|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref><ref>{{Cita web|lingua=portugués|url=http://senseijadir.comze.com/index.php?option=com_content&view=article&id=69%3Ahistoria-do-karate&catid=40%3Akarate&showall=1|título=História do Karate|dataacceso=29 de marzo de 3014}}</ref><ref>{{cita libro||lingua=alemán|título=Die Meister des Karate und Kobudo|nome=Thomas|apelidos=Heinze|editor=Books on Demand|ano=2009|páxina=63}}</ref>
 
A mediados do [[século XVII]], unha arte marcial en Okinawa sen armas xa era estabelecida e coñecida por "*te", en xaponés, ou "ti", en [[Lingua okinawana|uchinaguchi]] ({{lang|ja|手}}, man). Tamén é referida como "Man de Okinawa" ({{lang|ja|沖縄手}}, ''Okinawa-te'' ou ''Uchinaadi''), cando xorde a figura de [[Matsu Higa]], mestra famoso na época de ''te'' e ''kobudo'' e tamén experto en ''[[wushu]]'', que aprendería con mestres chineses. Mais xa ese tempo, a arte marcial xa viña evolucionando en tres formas distinguidas, radicadas nas tres cidades que as nomearon, [[Naha-te]], [[Tomari-te]] e [[Shuri-te]]. Crese que Sensei Higa fose, dentro de seu estilo propio, o primeiro a estabelecer un conxunto formal de técnicas e chamalo de ''ti''.<ref>{{Citacita weblibro|lingua=castelánportugués|urltítulo=http://www.to-de.org/to-de.htmlEnsinamento dos mestres|títulonome=To-DeRicardo|dataaccesoapelidos=29Serravalle de marzoGuimarães|editor=Clube de 2014Autores|ano=2006}}</ref>
 
Os varios elementos culturais locais influenciaron moito o desenvolvemento da arte marcial. Por exemplo, o que viría a ser o [[jujitsu]] xurdiu para habilitar o samurai para a loita desarmada mais usando armadura, polo que non era razoábel utilizar ostensibelmente de puñadas e patadas mais máis proxeccións e estrangulacións. Por súa quenda, o que se desenvolveu en Ryukyu visaba xustamente o combate desarmado, que se podería dar en calquera sitio sen que os loitadores estivesen a usar dun traxe específico, pero podería coincidir de se afrontar guerreiros con armadura, polo que puñadas e patadas eran máis adecuados, iso aliado ó endurecemento de mans e pés para seren instrumentos de ataques máis eficaces.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.chilternkarate.co.uk/about-karate/history-of-karate/|título=History of Karate|editor=Chiltern Karate Association|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
8.391

edicións