Diferenzas entre revisións de «Karate»

sen resumo de edición
O repertorio de técnicas do karate reúne principalmente golpes contundentes (''[[atemi waza]]''), coma patadas, sopapos, xeonlladas, moufadas etc., executados todos coas mans desarmadas. Porén, técnicas de proxección, inmobilización e bloqueos (''[[nage waza]]'', ''[[katame waza]]'', ''[[uke waza]]'') tamén poden ser ensinados, con maior ou menor destaque dependendo de onde se practica e quen é o instrutor.<ref name="ref4">{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.wakefieldmeibukan.com/whatismeibukankarate.htm|título=What is Okinawa Goju Ryu Karate-Do? - Wakefield Traditional Karate Association|dataacceso=23 xaneiro 2014}}</ref>
 
''Grosso modo'', pódese afirmar que a evolución desta arte marcial pasou conducida por grandes mestres, que a formaron e asentaron seus principios, rematando no karate moderno,. cuxoO conxuntoparadigma básicotradicional de aprendizaxeensino repousaera enda tresmaneira piares:xaponesa, ''[[kihon]]''con (técnicasbase básicas),nos ''[[kata (karate)|kata]]'' (secuencia de técnicas, simulando loita con varias aplicacións prácticas). eMais ''[[kumite]]''o (enfrontamento en si,modelo que se pode mero simulacro ou darse de forma deportivafixou e competitivavixe ouata máishoxe próximabaséase da realidade). O proceso de formación do karate resultou nunha grande diversidade de estilos ou escolas. Primeiro, habíaen tres grandes estilos,piares: ''[[Naha-te|Naafadiikihon]]'' (técnicas básicas), ''[[Shuri-tekata (karate)|Suidikata]]'' e ''[[Tomari-te|Tumaidikumite]],'' practicados(enfrontamento respectivamenteen nassi, tresque cidadesse dapode maiormero illasimulacro doou arquipélagodarse de [[Okinawa]]forma deportiva e concompetitiva súas idiosincrasias, que os tornabanou máis oupróxima menosda distinguidos. Despois, esta circunstancia acentuouse no que acabou resultando en practicamente incontábeis variacións e (subrealidade)variacións.<ref name="ref5ref6">{{Citacita libroweb|lingua=inglés|títulourl=Okinawan Karatehttp://uechi-ryu.com/content/pdf/bubishi_article_by_stanic_milos.pdf|dataacceso=23 Teachers,de Stylesnovembro andde Secret Techniques2014|nomeformato=MarkPDF|apelidostítulo=BishopOkinawan Bubishi|localizaciónautor=NorthStanić Clarendon|editor=Tuttle|ano=1999|isbn=0804832056Miloš}}</ref>
 
Existen moitos estilos e escolas de karate, e iso foi resultado do seu proceso de desenvolvemento. Aconteceu que, logo no albor desta arte marcial, ela era practicada segundo tres estilo distintos: [[Naha-te|Naafadii]], [[Shuri-te|Suidi]] e [[Tomari-te|Tumaidi]], practicados respectivamente nas tres cidades da maior illa do arquipélago de [[Okinawa]], con súas idiosincrasias, que os tornaban máis ou menos distinguidos. Despois, esta circunstancia acentuouse no que acabou resultando en practicamente incontábeis variacións e (sub)variacións.<ref name="ref5">{{Cita libro|lingua=inglés|título=Okinawan Karate: Teachers, Styles and Secret Techniques|nome=Mark|apelidos=Bishop|localización=North Clarendon|editor=Tuttle|ano=1999|isbn=0804832056}}</ref>
 
O estadio da transición entre os [[século]]s [[Século XX|XX]] e [[Século XXI|XXI]] revela que a maioría das escolas de karate deu énfase á evolución do condicionamento físico, desenvolvendo velocidade, flexibilidade e capacidade aerobia para participación de competicións de deporte de combate, quedando relegada a aquelas poucas escolas tradicionalistas a práctica de exercicios máis rigorosos, que teñan como obxectivo a desenvolver a resistencia dos membros, e de probas de [[Tameshiwari|rompemento]] de táboas de madeira, ladrillo ou xeo. Basicamente, existen dúas tendencias máis grandes: unha que desexa preservar os caracteres marcial e filosófico do karate, e unha outra, en que os caracteres deportivo e lúdico son meirandes e importantes.<ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=The Karate Handbook|nome=Ray|apelidos=Pawlett|localización=New York|editora=Rosen|ano=2008|páxina=38}}</ref>
{{Artes Marciais}}
=== Antecedentes ===
No arquipélago de Okinawa, unha rexión localizada no medio do camiño entre [[China]] e [[Xapón]], na parte setentrional do [[Mar da China]], xurdiu o [[Reino de Ryukyu|Reino de Lequias]]. No proceso de xurdimento deste reino, entre os anos de [[1322]] e [[1429]], houben un período denominado de '''sanzan jidai''' ({{lang|ja|三山 時代}}, período dos tres montes), cando que se debateron tres reinos polo control total da rexión: [[Hokuzan]] ({{lang|ja|北山}}, Monte setentrional), [[Chuzan]] ({{lang|ja|中山}}, Monte central) e [[Nanzan]] ({{lang|ja|南山}}, Monte meridional). Quen saíu vitorioso foi o Reino de Chuzan, que era o máis forte economicamente, inaugurando a primeira Dinastía Sho: [[Sho Hashi]].
O [[Reino de Ryukyu|Reino de Lequias]] existiu no arquipélago de Okinawa que se localíza case que exactamente a medio camiño entre [[Xapón]] e [[China]], no [[Mar da China]] Oriental. E, por causa da súa posición xeográfica, a rexión sempre despertou a cobiza dos dous países, que non aforraron esforzos para estenderen as súas influencias (culturais e económicas), tornando a existencia dun goberno local sometida á conxugación de intereses e política externos.
 
APorén, pesarpor causa da circunstanciasúa deposición gravitar en torno á influencia sino-xaponesaxeográfica, sucedeua narexión historiasempre dodespertou reino, entre [[1322]] e [[1429]], un períodoa denominadocobiza de Sanzan-jidaiChina ({{lang|ja|三山e 時代}}Xapón, período dos tres montes) cando que senon debateronaforraron osesforzos trespara reinosestenderen deas [[Hokuzan]] ({{lang|ja|北山}}, Monte Setentrional),súas [[Chuzan]]influencias ({{lang|ja|中山}},culturais Montee Centraleconómicas) e [[Nanzan]] ({{lang|ja|南山}}, Montetornando Meridional)a poloexistencia controldun dagoberno rexión.local Talsometida períodoá acabou coa unificación so a bandeira do Reinoconxugación de Ryukyuintereses e so a supremacía de Chuzan, que era o máis forte economicamente, inaugurando a primeira dinastía Sho: [[Shopolítica Hashi]]externos.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.okinawan-shorinryu.com/okinawa/history.html|título=A Brief History of Okinawa|dataacceso=29 de mazo de 2014}}</ref>
 
NunDespois da unificación, nun primeiro estadio, a China foi máis eficiente para realizar os seus intereses e estender a súa influencia sobre a rexión. Nese escenario, migraron ou simplemente chegaron ao pequeno país, de entre os diversos tipos de persoas, algúns practicantes e mestres de artes marciais de orixe chinesa. E esa influencia consolidouse en varios aspectos, proxectándose na estrutura administrativa do reino e noutros aspectos culturais.
 
Mentres tanto, tras a unificación e no obxectivo de conter eventuais sentimentos de revolta, o Rei Sho Hashi promulgou unha lei que tornou prohibido o porte de calquera armas por parte da poboación civil. Este feito é considerado o principal factor do proceso de evolución que que levou ao xurdimento do Karate, posto que xa existise en OquinavaOkinawa unha arte marcial propia, a medida rexia impuxo un ritmo distinto, polo que, debido á necesidade de as persoas teren unha forma de defensa e en razón da prohibición real, aquelas técnicas fóronse perfeccionando.<ref>{{Citar web|lingua=alemán|url=http://www.familygym.ch/FamilyGym/Karate_Geschichte.html|título=Karate Geschichte|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Foi tamén resultado da prohibición do porte de armas foi o desenvolvemento do [[kobudoRyukyu (Okinawa)kobujutsu|kobudo]], outra arte marcial que xurdiu nas illas, transformando o uso de obxectos do cotián en armas, como a [[tonfa]] e o [[nunchaku]], que eran orixinalmente instrumentos de traballo, para manexo de muíño e debaga de grans e arroz.<ref>{{Cita web|lingua=portugués|url=http://senseijadir.comze.com/index.php?option=com_content&view=article&id=69%3Ahistoria-do-karate&catid=40%3Akarate&showall=1|título=História do Karate|dataacceso=29 de marzo de 3014}}</ref>
 
Á sociedade xaponesa, posuíndo unha clase guerreira, non era incomún o estudo e a práctica de disciplinas de combates con e sen armas. No seo das familias e/ou clans fomentáronse formas de combate, os chamados ''[[koryu]]'', transmitidos soamente internamente. Non obstante, o que importa é que houben certo troco de coñecementos, aínda que moi discreta, e que esas artes evolucionaron para atender exactamente ás necesidades do grupos que as usaban.<ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Karate-do. Traditional Training for All Styles|autor=Seiler, Kevin; Seiler, Donald J|localización=Frisco|editor=Seiler|ano=2006|páxina=54|isbn=0979010802}}</ref>
 
Esa peculiaridade, de existir unha clase nobre guerreira xaponesa dominante, colocou un certo aspecto de subordinación á arte marcial cando aínda estaba nos estadios iniciais do seu desenvolvemento, pois era probabelmente máis vista nas capas máis pobres da poboación, que sobrevivían de actividades agrícolas e de pesca, porque as clases dos guerreiros, coma sucedía na China e no Xapón, non difundían súas disciplinas de combate fóra do seu círculo estreito. De calquera modo, a caste guerreira de OquinavaOkinawa (principalmente no medio dos ''[[peichin]]'') pasou en certa época a practicar e desenvolver o futuro karate, pois, sendo as persoas ocupadas de adestrar as artes da guerra, era natural que comezasen a ter contacto con máis unha forma de combate.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.msisshinryu.com/history/tomari-te/|editor=MSISSHINRYU.COM|título=Tomari-te: the placê of the old Tode|dataaccesso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Os varios elementos culturais locais influenciaron moito o desenvolvemento da arte marcial. Por exemplo, o que viría a ser o [[jujitsu]] xurdiu para habilitar o samurai para a loita desarmada mais usando armadura, polo que non era razoábel utilizar ostensibelmente de puñadas e patadas mais máis proxeccións e estrangulacións. Por súa quenda, o que se desenvolveu en Ryukyu visaba xustamente o combate desarmado, que se podería dar en calquera sitio sen que os loitadores estivesen a usar dun traxe específico, pero podería coincidir de se afrontar guerreiros con armadura, polo que puñadas e patadas eran máis adecuados, iso aliado ó endurecemento de mans e pés para seren instrumentos de ataques máis eficaces.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.chilternkarate.co.uk/about-karate/history-of-karate/|título=History of Karate|editor=Chiltern Karate Association|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
A independencia do Reino de Ryukyu sufriu duro golpe cando, en [[1609]], o clan de samurai de Satsuma, con aprobación do emperador do Xapón, subxugou a rexión. Por ocasión da invasión, os samurais encontraron pouca ou ningunha resistencia, porque, dadas as circunstancias, o rei local declarou que a vida é o máis importante tesouro e recomendou que a poboación das illas non protestase ou contestase a agresión estranxeira. OquinavaOkinawa pasou a ser un estado tributario de Xapón e China, mais, contrario ao escenario anterior, coa predominancia nipoa, que expuxo a cultura local e influenciou de modo moi forte o desenvolvemento das artes marciais, so os valores da clase guerreira. Naquel momento, o clan de Satsuma introduciu a súa propia escola de combate con sabre, [[Jigen-ryu]].<ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.okinawakarate.com.ar/histkar.html|título=Historia Shorin Ryu|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
=== Mans de Okinawa ===
Antes das influencias chinesa e xaponesa, xa existía unha especie de loita desarmada e nativa de Ryukyu, que era practicada abertamente, chamada de ''[[muto]]'', en cuxa o embate comezaba con empurróns moi parecidos cos do [[sumo]], despois, seguíndose con técnicas de derrubamento e luxación. Vencía aquel que derrubase ou sometese o contrario. Era unha práctica cuxo maior obxectivo era a recreación, mais que, segundo algúns autores e mestres, sería a semente do karate, que foi entón paulatinamente sendo moldeado e modificado so a influencias do boxeo chinés do Sur.<ref>{{Cita libro|lingua=portugués|título=Karate-do, meu modo de vida|autor=Funakoshi, Gichin|localización=São Paulo|editor=Pensamento-Cultrix|ano=1975|páxina=129}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Ancient Okinawan Martial Arts. Koryu Uchinadi|autor=McCarthy, Patrick; McCarthy, Yuriko|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=1999|páxina=1}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Tales of Okinawa's great masters|autor=Nagamine, Shōshin|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=2000|páxina=28|isbn=0804820899}}</ref>
 
A mediados do [[século XVII]], unha arte marcial en OquinavaOkinawa sen armas xa era estabelecida e coñecida por "*te", en xaponés, ou "ti", en [[Lingua okinawana|uchinaguchi]] ({{lang|ja|手}}, man). Tamén é referida como man"Man de OquinavaOkinawa" ({{lang|ja|沖縄手}}, ''Okinawa-te'' ou ''Uchinaadi''), cando xorde a figura de [[Matsu Higa]], mestra famoso na época de ''te'' e ''kobudo'' e tamén experto en ''[[wushu]]'', que aprendería con mestres chineses. Mais xa ese tempo, a arte marcial xa viña evolucionando en tres formas distinguidas, radicadas nas tres cidades que as nomearon, [[Naha-te]], [[Tomari-te]] e [[Shuri-te]]. Crese que Sensei Higa fose, dentro de seu estilo propio, o primeiro a estabelecer un conxunto formal de técnicas e chamalo de ''ti''.<ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.to-de.org/to-de.html|título=To-De|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Destacáronse máis os estilos de [[Shuri]], por ser o estilo da capital do reino, e de [[Naha]], por ser cidade portuaria e máis importante sitio mercantil. Non obstante, posto que tivese menor importancia no escenario da época, por ser principalmente unha cidade de traballadores, pescadores e labradores, [[Tomari]], debido a exactamente as súas características, desenvolveu o estilo peculiar e moitas veces erradamente confundido co estilo de Shuri. Ademais, en que pese cada un das cidades ter seu estilo, elas compartían informacións e practicantes.
So as mans de [[Sokon Matsumura]], o ''Todi'' pasou a ter un adestramento máis formalizado coa compilación dunha serie máis ou menos pechada de exercicio (''[[kata]]'') e, principalmente, rompeuse a barreira das clases sociais. Con Matsumura, que formaba parte da elite guerreira e da corte de do Rei [[Sho Ko]] e sucesores, o ''Todi'', practicado polas clases traballadoras e polos guerreiros, pasou a ser unha arte militar recoñecida.
 
Por esa época, ficaron famosas, e case lendarias, as historias sobre as proezas dos artistas marciais de OquinavaOkinawa, coma un conto do mestre de ''Tomari-te'', [[Kosaku Matsumora]], que desarmado derrotou un samurai. Así, o ''Todi'' era coñecido tamén por ''shimpi tode'' ({{lang|ja|神秘 唐手}}, misteriosa man chinesa) ou ''reimyo tode'' ({{lang|ja|霊妙 唐手}}, milagrosa man chinesa).
 
=== Mans baldeiras ===
Mentres tanto, o escenario político mudou por causa da anexión completa do Reino de Ryukyu polo Xapón, en [[1875]], transformando o vello reino na provincia de Okinawa. Porén, o que podería ser o fin tornouse unha oportunidade, pois terminou co illamento da poboación que foron incorporados para sempre á poboación xaponesa.
 
Nesas circunstancias, foi [[Anko Itosu]], un discípulo de Matsumura e secretario do rei de OquinauaOkinawa, usar de súa influencia para difundir a arte marcial, que vía non soamente coma unha loita mais principalmente como unha forma de desenvolver carácter, disciplina e físico das persoas mentres nenos.
 
Aínda así, o mestre xulgaba que os métodos utilizados até a época non eran prácticos: o ''Ti'' era ensinado basicamente por intermedio do adestramento repetitivo dos ''[[kata]]''. Entón, el simplificou o adestramento a unidades fundamentais, os ''[[kihon]]'', que son as técnicas comprendidas en si mesmas, unha puñada, unha desviación, unha postura, e compilou unha serie de ''kata'' chamada de ''[[Pinan]]'', con técnicas máis simples e que pasarían a formar a primeira serie de técnicas.
Algúns factores contribuíron, mentres, para a divulgación do Karate. Un deses factores era a mentalidade corrente á época que, mesmo co proceso de espallamento dos costumes occidentais iniciado coa [[Restauración Meixi|Restauración Meiji]], aínda era moi próxima á figura do guerreiro, non sendo incomún o lance de desafíos a loitadores ou mesmo a unha casa, familia ou cidade. Non se pode esquecer, con todo, que iso non se deba por bravata mais por orgullo, de súas tradicións e para homenaxear seus mestres. Era común a práctica de [[dojo yaburi]] (desafío ao [[dojo]]).
 
Ao redor de [[1906]] chegou a OquinavaOkinawa un practicante de [[jujitsu]] (ou de [[judo]], segundo algunhas fontes) que desafiou a todos da illa a medir forzas con el, para probar que seu estilo era superior aos do Xapón e da rexión. N día da loita, posto que fose xa vello (con máis menos setenta anos), no medio de varios loitadores, o mestre [[Anko Itosu]] non quixen deixar sen resposta o convite e foi ver o desafiador, que interpelou o mestre, dicindo "¿que honra habería de gañar dun ancián?", mais mesmo así aceptou o combate co vello, por respecto a el. A loita foi decidida con só un golpe do ancián.
 
Talvez máis importante para a fama da eficiencia do karate foi un desafío que mestre [[Choki Motobu]] encarou. Chegou ao Xapón un navío ruso, conducindo u loitador de [[sambo]] Kinteru, con porte físico moi grande (case 2m de altura) e capaz de fincar un cravo na madeira coas mans. O obxectivo do loitador era divulgar súa modalidade de loita e, para tanto, facía das demostracións públicas, que envolvían proezas, como enrodelar unha barra de ferro nos brazos e romper táboas. O loitador fixo un desafío a todo o país
 
A nova chegou en Okinawa, sendo o desafío acepto polos irmán Motobu, descendentes da casa real e notorios expertos en artes marciais (Karate, [[Kobudo (Okinawa)|Kobudo]] e [[Udundi]]). Dirixíronse eles ata o Xapón. No día do evento, a loita foi decidida con só un golpe na rexión do [[plexo celíaco]]. A vitoria foi considerada tan sorprendente e despertou o interese polo Karate.
 
O karate popularizouse no Xapón e introduciuse nas escolas secundarias antes da [[Segunda Guerra Mundial]].
No Xapón moderno existen dúas correntes principais de karate : os estilos de karate tradicional como o Shotokan, Goxu-ryu, Wado-ryu e Shito-ryu, así chamados porque foron os primeiros, todos fundados antes da II Guerra Mundial, e os estilos de karate [[Full Contact]] como o Kyokushin-kaikan fundado por Masutatsu Oyama. O karate Full Contact é así denominado porque neste estilo é enfatizado a cantidade de dano causado ao oponente en vez da calidade da técnica demonstrada ( aínda que esta tamén sexa importante). A maioría dos estilos de karate Full Contact se orixinaron do estilo Kyokushin.
 
== O karate deporteTécnicas ==
Nalgún momento antes do [[século XVIII]], os vellos mestres de Okinawa compilaron os seus coñecementos nun corpo único, que foi denominado [[Bublishi]]. O nome do libro é unha referencia ao compendio militar chinés [[Wubei zhi]], que é unha obra grandiosa sobre a arte da guerra, cuxa creación é atribuída ao xeneral [[Mao Yuanyi]].<ref name="ref6"/>
 
O Bubishi de Okinawa era unha obra secreta, transmitida moi reservadamente dos mestres para moi poucos alumnos, soamente aqueles reputados como os máis dignos e capaces de gardar os segredos e transmitídelos a quen tamén merecese. O contido do libro era sobre os golpes mais tamén sobre [[anatomía]] e sobre os principios de uso da enerxía [[qi (enerxía)|k]]i.<ref>{{cita web|lingua=castelán|url=http://www.karatebcn.com/web3(2)/pru_esp/art77b.asp?p_pestana=inicio&p_opcion=articulos|título=Introducción a los JINTAI KIUSHO|dataacceso=23 de novembro de 2014}}</ref>
 
O conxunto de técnicas do karate abrangue todos os tipos de golpes, desde aqueles máis comúns e visados nas competicións, como xutes e puñazos, até lanzamentos e inmobilizacións. De modo didáctico, hai dous grandes grupos: as técnicas duras, que son os golpes de impacto, e as técnicas suaves, que son o resto das técnicas, como desprazamento, desvíos, caídas etc. Ocorre, con todo, que só os estilos tradicionais aplican todo o contido, pois os modernos dan máis importancia aos golpes que poden ser usados en competicións. En teoría, calquera estilo de karate debería ensinar todo o contido.<ref>{{cita web|lingua=inglés|url=http://www.combat-sports-supplies.com/nage-waza-throws-and-takedown-techniques-xidc81634.html|título=Throwing and Takedown Techniques (Nage Waza)|dataacceso=23 de novembro de 2014}}</ref>
 
== Deporte ==
O karate tamén pode ser practicado como un deporte competitivo, aínda que non posua status de deporte olìmpico coma o [[Judo]] e o [[Taekwondo]]. Isto debese ao feito de que non hai unha organización centralizadora para o karate, así como non existen regras uniformes entre os diversos estilos. A competición pode ser tanto de ''kumite'' coma de ''kata'' e os competidores poden participar individualmente ou en grupo.
 
8.391

edicións