Diferenzas entre revisións de «Historia de Istambul»

sen resumo de edición
m (Norrin strange moveu a páxina "Historia urbana de Istambul" a "Historia urbana de Estambul")
'''[[IstambulEstambul]]''' é unha [[cidade]] situada na encrucillada de dous [[continente]]s, [[capital]] do [[Imperio Romano de Oriente]], de [[Bizancio]], capital do [[Imperio Otomán]], e ponte entre dúas culturas. Na [[historia]] desta cidade entrecrúzanse as civilizacións e [[relixión]]s e mestúranse feitos moi diversos que amosan a importancia deste enclave urbano ao longo da historia.
 
[[Ficheiro:Bizansist touchup.jpg|miniatura|600px|dereita|[[Istambul - İstanbul|IstambulEstambul]] en tempos do [[Imperio Bizantino]]]]
== Situación xeográfica ==
{{Artigo principal|Estreito do Bósforo}}
Quizais o lugar onde se asenta '''[[IstambulEstambul]]''' sexa o máis privilexiado da historia tal como ten pasado ata a época contemporánea. É un punto crucial: a divisoria natural entre [[Europa]] e [[Asia]], oriente e occidente, que ademais é o lugar de paso entre o norte e o sur, o [[Mar Negro]] e o [[Mediterráneo]]. Era case obrigado que aquí existise sempre unha cidade importante.
 
[[Ficheiro:Panoramic view of Constantinople-1876-6a23331r.jpg|miniatura|790px|[[Corno de Ouro]] en primeiro termo; [[Mar de Mármara]] ao fondo; entrambos a punta onde se asentou Bizancio; á esquerda discorre o Bósforo, perdéndose ao norte cara o Mar Negro; na outra beira, Asia.]]
No civil, cabe destacar as singulares obras para asegurar o abastecemento de auga a cidade, un punto no que o promontorio onde se asenta é desvantaxoso. Xa nos tempos do emperador [[Valente]] ([[368]]) rematouse un acueduto que inda continúa en pé. Xustiniano mandou construír a Basílica Cisterna e a Cisterna de Filoxeno, obras subterráneas en bóveda de ladrillo realmente asombrosas.
 
Dende o [[século V]] no que Teodosio II erixiu unha [[castelo (fortificación)|fortaleza]], houbo un suburbio na beira oposta do Corno de Ouro: [[Gálata, IstambulEstambul|Gálata]] ou Pera. E dende o [[século XIII]] foi lugar de asentamento de comerciantes xenoveses e no [[1348]] foi erguida a [[Torre de Gálata]] na súa muralla defensiva.
 
En conxunto, un organismo urbano que permanecería no esencial intacto case que mil anos.
Pero en [[1204]] o debilitamento do imperio era evidente e unha promesa incumprida foi a escusa para que os exércitos da [[Cuarta Cruzada]] tomasen e saquearan a cidade impoñendo un efémero [[Imperio Latino]]. A poboación decrecera drasticamente de 500.000 a menos de 100.000 habitantes e inda o faría máis (30.000) ata que o avance turco polo leste terminara co asedio e [[caída de Constantinopla]], e con ela, o dun moribundo [[Imperio Bizantino]].
 
== Imperio Otomán: IstambulEstambul ==
[[Ficheiro:Map of Constantinople (1422) by Florentine cartographer Cristoforo Buondelmonte.jpg|miniatura|dereita|Mapa de Constantinopla (1422), polo cartógrado florentino Cristóforo Buondelmonte]]
[[Ficheiro:Sarayi Album 10a.jpg|miniatura|esquerda|120px|Sultán Mehmed II]]
Asemade, para fornecer o comercio, comezou a erección do [[Gran Bazar]]<ref>[http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=9181&image_id=55364 Imaxe do Gran Bazar]</ref> (vastamente agrandado no s.XVI) nas inmediacións do antigo foro de Teodosio.
 
Pero o reto para a nova capital foi conseguir repoboala. Non foi senón pola forza que '''[[IstambulEstambul]]''' recuperou o seu pulo de grande cidade (para 1500 acadou os 200.000 habitantes).<ref>[http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/maps/braun_hogenberg_I_51_b.jpg Mapa de Bizancio].</ref>
 
== Suleimán e Sinan ==
Nela consegue a integración e claridade espacial que serán canónicas nos interiores das mesquitas otomás, mediante una cúpula central rodeada de catro semicúpulas<ref>[http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=4388&image_id=137001 Imaxe do interior da Mesquita de Shezade]</ref>. A culminación conseguiuna coa [[Mesquita Suleimaniye]] ([[1557]]), onde volverá á valoración dun eixo lonxitudinal coma en Sta. Sofía eliminando dúas cúpulas laterais. A súa monumentalidade dominando o Corno de Ouro cos característicos minaretes otománs resulta abraiante<ref>[http://www.yusuftuvi.com/photo_large/Istanbul%20-%20Turkey.htm Imaxe de Hagia Sofia cos seus minaretes]</ref>.
 
Despois de Sinan, seguindo o seu modelo, erixíronse moitas máis mesquitas, entre as que cabe salientar a célebre [[Mesquita Azul]] ([[1609]]-[[1616|16]]) que se alza xunto ao Hipódromo e Sta. Sofía na punta da península, compoñendo un cadro urbano único.<ref>[http://cache.eb.com/eb/image?id=93158&rendTypeId=4 Imaxe da Mesquita Azul na punta da península]</ref> A cidade volvía a ser a maior do mundo.<ref>[http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/maps/jaspar_isac_before_1654_istanbul_b.jpg Plano de IstambulEstambul antes de 1654]</ref><ref>[http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/maps/scheffler_ca1730_istanbul_b.jpg Plano de IstambulEstambul circa 1730].</ref>
 
== Século XIX ==
[[Ficheiro:Dolmabahce.jpg|miniatura|esquerda|250px|Pazo de Dolmabahçe]]
Pero coa decadencia do Imperio Otomán, IstambulEstambul tamén perdeu pulo. Os [[século XVIII|séculos XVIII]] e [[século XIX|XIX]] supuxeron os dun adormecemento no que o organismo urbano do pasado bastaba para conter a cidade presente.<ref>[http://www.tooleys.co.uk/m07/e020.jpg Plano de Constantinopla no século XIX]</ref> Só cabe salientar algunha obra singular coma o [[Pazo de Dolmabahçe]] á beira do Bósforo. Dende a metade do século o centro da cidade moderna desprázase progresivamente cara ao norte do corno, máis aló dos barrios de Gálata e Pera (Beyoglu), coa rúa Istiklal coma eixo e a Praza Taksim coma foco<ref>[http://www.photoeurasia.com/pictures/maps/000/00/m/0016607m.jpg Plano de Constantinopla]</ref><ref>[http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=2610&image_id=166715 Localización do barrio Beyoglu]</ref>. Para tal desenvolvemento precisábanse pontes sobre do corno e, por primeira vez na súa longa historia (houbera proxectos do sultán Bayaceto no [[século XVI|XVI]] mesmo con [[Leonardo da Vinci]]), dous tendéronse en sucesivas estruturas ao longo do XIX.
 
== IstambulEstambul contemporáneo ==
[[Ficheiro:Taksim Square.jpg|miniatura|200px|Praza Taksim]]
[[Ficheiro:Bosphorus.jpg|miniatura|400px|esquerda|Ponte sobre o Bósforo.]]
 
 
A proclamación en [[1923]] por [[Kemal Atatürk]] da República de [[Turquía]] con capital en [[Ankara]] supuxo a puntilla para a súa decadencia, aínda que nunca deixou de ser o centro económico, financeiro, industrial, comercial e cultural da rexión. Nas décadas de [[1950]] e [[1960]] a cidade sufríu un grande cambio estrutural cando a noutrora numerosa e próspera comunidade grega, procedente da poboación antiga, se viu mermada a consecuencia do [[Pogrom de IstambulEstambul]] de [[1955]], que provocou que a maioría dos gregos de Turquía fuxisen para Grecia.
 
Durante esta época, o goberno de [[Adnan Menderes]] procurou desenvolver o país no seu conxunto e construíu novas estradas e fábricas na cidade. Grazas a isto, IstambulEstambul dotouse de boulevards modernos e de prazas públicas amplas, aínda que a expensas da demolición de edificios históricos.
 
Durante a década de [[1970]] a poboación comezou a medrar rapidamente ao chegaren inmigrantes da Anatolia na procura de traballo nas novas fábricas. Este aumento repentino provocou a construción apurada de edificios de vivendas de calidade e aparencia pobres, ao tempo que a metrópole se estendía polos arrabaldes.
{{Commons|Category:History of Istanbul}}
=== Outros artigos ===
* [[IstambulEstambul]].
* [[Constantinopla]].
* [[Bizancio]].
* [http://www.sinanasaygi.com/en/ Páxina sobre a obra do arquitecto otomano Sinan] (en inglés).
* [http://www.ibb.gov.tr/en-US/Organization/MunicipalHistory/Pages/AnaSayfa.aspx Historia de Istanbul na páxina oficial do concello] (en inglés).
{{ORDENAR:IstambulEstambul}}
 
[[Categoría:Artigos destacados]]
[[Categoría:IstambulEstambul]]
[[Categoría:Historia de cidades]]