Diferenzas entre revisións de «Karate»

sen resumo de edición
Á sociedade xaponesa, posuíndo unha clase guerreira, non era incomún o estudo e a práctica de disciplinas de combates con e sen armas. No seo das familias e/ou clans fomentáronse formas de combate, os chamados ''[[koryu]]'', transmitidos soamente internamente. Non obstante, o que importa é que houben certo troco de coñecementos, aínda que moi discreta, e que esas artes evolucionaron para atender exactamente ás necesidades do grupos que as usaban.<ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Karate-do. Traditional Training for All Styles|autor=Seiler, Kevin; Seiler, Donald J|localización=Frisco|editor=Seiler|ano=2006|páxina=54|isbn=0979010802}}</ref>
 
Esa peculiaridade, de existir unha clase nobre guerreira xaponesa dominante, colocou un certo aspecto de subordinación á arte marcial cando aínda estaba nos estadios iniciais do seu desenvolvemento, pois era probabelmente máis vista nas capas máis pobres da poboación, que sobrevivían de actividades agrícolas e de pesca, porque as clases dos guerreiros, como sucedía na China e no Xapón, non difundían súas disciplinas de combate fóra do seu círculo estreito. De calquera modo, a classe guerreira de Oquinava (principalmente no médio dos ''[[peichin]]'') pasou en certa época a practicar e desenvolver o futuro karate, pois, sendo as persoas ocupadas de adestrar as artes da guerra, era natural que comezasen a ter contacto con máis unha forma de combate.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.msisshinryu.com/history/tomari-te/ |títuloeditor=MSISSHINRYU.COM {{!}} TOMARI|título=Tomari-TEte: THEthe PLACEplacê OFof THEthe OLDold TODETode|dataaccesso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Os varios elementos culturais locais influenciaron moito o desenvolvemento da arte marcial. Por exemplo, o que viría a ser o [[jujitsu]] xurdiu para habilitar o samurai para a loita desarmada mais usando armadura, polo que non era razoábel utilizar ostensibelmente de puñadas e patadas mais máis proxeccións e estrangulacións. Por súa quenda, o que se desenvolveu en Ryukyu visaba xustamente o combate desarmado, que se podería dar en calquera sitio sen que os luitadores estivesen a usar dun traxe específico, pero podería coincidir de se afrontar guerreiros con armadura, polo que punãdas e patadas eran máis adecuados, iso aliado ó endurecemento de mans e pés para seren instrumentos de ataques máis eficaces.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.chilternkarate.co.uk/about-karate/history-of-karate/|título=History of Karate|editor=Chiltern Karate Association|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
Antes das influencias chinesa e xaponesa, xa existía unha especie de loita desarmada e nativa de Ryukyu, que era practicada abertamente, chamada de ''[[muto]]'', en cuxa o embate comezaba con empurróns moi parecidos cos do [[sumo]], despois, seguíndose con técnicas de derrubamento e luxación. Vencía aquel que derrubase ou sometese o contrario. Era unha práctica cuxo maior obxectivo era a recreación, mais que, segundo algúns autores e mestres, sería a semente do karate, que foi entón paulatinamente sendo moldeado e modificado so a influencias do boxeo chinés do Sur.<ref>{{Cita libro|lingua=portugués|título=Karate-do, meu modo de vida|autor=Funakoshi, Gichin|localización=São Paulo|editor=Pensamento-Cultrix|ano=1975|páxina=129}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Ancient Okinawan Martial Arts. Koryu Uchinadi|autor=McCarthy, Patrick; McCarthy, Yuriko|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=1999|páxina=1}}</ref><ref>{{Cita libro|lingua=inglés|título=Tales of Okinawa's great masters|autor=Nagamine, Shōshin|localización=Massachusetts|editor=Tuttle|ano=2000|páxina=28|isbn=0804820899}}</ref>
 
A mediados do [[século XVII]], unha arte marcial em Oquinava sen armas xa era estabelecida e coñecida por "*te", en xaponés, ou "ti", en [[uchinaguchi]] ({{lang|ja|手}}, man). Tamén é referida como man de Oquinava ({{lang|ja|沖縄手}}, ''Okinawa-te'' ou ''Uchinaadi''), cando xorde a figura de [[Matsu Higa]], mestra famoso na época de ''te'' e ''kobudo'' e tamén experto en ''[[wushu]]'', que aprendería con mestres chineses. Mais xa ese tempo, a arte marcial xa viña evolucionando en tres formas distinguidas, radicadas nas tres cidades que as nomearon, [[Naha-te]], [[Tomari-te]] e [[Shuri-te]]. Crese que Sensei Higa fose, dentro de seu estilo propio, o primeiro a estabelecer un conxunto formal de técnicas e chamalo de ''ti''.<ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.karatetotalto-de.comorg/articulos/origenesto-de.htm|editor=KARATETOTALhtml|título=Orígenes del KarateTo-De|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Destacáronse máis os estilos de [[Shuri]], por ser o estilo da capital do reino, e de [[Naha]], por ser cidade portuaria e máis importante sitio mercantil. Non obstante, posto que tivese menor importancia no escenario da época, por ser principalmente unha cidade de traballadores, pescadores e labradores, [[Tomari]], debido a exactamente as súas características, desenvolveu o estilo peculiar e moitas veces erradamente confundido co estilo de Shuri. Ademais, en que pese cada un das cidades ter seu estilo, elas compartían informacións e practicantes.<ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.to-de.org/to-de.html|título=To-De|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref><ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.yamashitakarate.com/KarateHistory.htm |título=History Okinawan Shorin Ryu|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Na liñaxe do estilo [[Shuri-te]], caracterizado polas posturas naturais e por movementos de desprazamento e de golpes en liña, seguíronse a ''sensei'' Higa, máis ou menos nunha en secuencia de instrutor e alumno, os mestres [[Peichin Takahara]], [[Kanga Sakukawa]] e [[Sokon Matsumura]].<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://mmaunderground.info/Stand_up_fighting_lineage.aspx |título=Stand up fighting lineage|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
O Xapón mostraba o seu poder... Por exemplo, no [[século XVII]] o mestre Takahara elaborou dentro do ''Ti'' tres principios filosóficos (compaixón, dedicación e perfeccionamento), iso debaixo da influencia xaponesa. Pero iso soamente sería máis notado futuramente, no fin do [[século XIX]].
No mesmo século, aínda que so dominación xaponesa, os vínculos coa China non foron totalmente cortados. Mestre Sakukawa, por suxestión de Peichin Takahara, foi aprender co chinés [[Kushanku]], mestre de ''[[wushu]]'' e, despois, directamente naquel país. Tales características non pasaron desapercibidas polo que a arte marcial pasou a ser coñecida como ''Tode'' ou ''Todi'' ({{lang|ja|唐手}}, man chinesa), ''Toshukuken'' ({{lang|ja|唐手空挙}}) e ''Toshujutsu'' ({{lang|ja|唐手術}}).<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.bushinkai.org.uk/page20.htm|título=Bushinkai - Karate History|dataacceso=29 de marzo de 2014}}</ref>
 
Mentres tanto, en [[Tomari]], o estilo da urbe adquiría unha característica máis acrobática. Os principais representantes da rexión foron os mestres [[Karyu Uku]] e [[Kishin Teryua]], que deixarían a súa arte para [[Kosaku Matsumora]]. En [[Naha]], o ''Ti'' evolucionaba nunha dirección diversa, con movemento de extrema contracción, golpes de curto alcance e perfeccionamento do corpo para recibir golpes e técnicas de respiración (''[[ibuki]]'').<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://www.shuriway.co.uk/ryukyuhist.html|título=History of Okinawan Karate-Do|dataacceso=30 de marzo de 2014}}</ref><ref>{{Cita web|lingua=castelán|url=http://www.adgalaika.com/ryukipedia/historia-del-estilo/caracteristicas-fundamentales.html|título=Características fundamentales del estilo|dataacceso=30 de marzo de 2014}}</ref>
 
So as mans de [[Sokon Matsumura]], o ''Todi'' pasou a ter un adestramento máis formalizado coa compilación dunha serie máis ou menos pechada de exercicio (''[[kata]]'') e, principalmente, rompeuse a barreira das clases sociais. Con Matsumura, que formaba parte da elite guerreira e da corte de do Rei [[Sho Ko]] e sucesores, o ''Todi'', practicado polas clases traballadoras e polos guerreiros, pasou a ser unha arte militar recoñecida.<ref>{{Cita web|lingua=portugués|url=http://www.karatezanshin.com.br/historiadokarate.html|título=História do Karate|dataacceso=30 de marzo de 2014}}</ref>
 
Por esa época, ficaron famosas, e case lendarias, as historias sobre as proezas dos artistas marciais de Oquinava, como a de o mestre de ''Tomari-te'', [[Kosaku Matsumora]], que desarmado derrotou un samurai. Así, o ''Todi'' era coñecido tamén por ''shimpi tode'' ({{lang|ja|神秘 唐手}}, misteriosa man chinesa) ou ''reimyo tode'' ({{lang|ja|霊妙 唐手}}, milagrosa man chinesa).
 
=== Mans baldeiras ===
No fin do século XIX, o karate era aínda unha forma de loita restrinxida a poucos e, mesmo evolucionando en tres estilos distinguidos, había moita semellanza entre eles, pêro non existía un estándar e iso dificultaba aínda máis que a arte fose ensinada de máis persoas. Tampouco axudaba o feito de todos estaren comprometidos co modelo de ensino de mestre e discípulo.
Orixinalmente a palabra karate escribíase cos ideogramas 唐手 (Tang e man) referíndose á dinastía chinesa Tang ou, por extensión, man chinesa reflectindo a influencia chinesa neste estilo de loita. Actualmente o significado máis común destes ideogramas é o de mán baleira. Karaté-do significa polo tanto camiño da mán baleira. O karate é probabelmente unha mestura dunha arte de loita chinesa levada ata Okinawa por mercadores e mariñeiros da provincia de Fujian cunha arte propia de Okinawa. Os nativos de Okinawa chaman este estilo de ''te'', mán. Os estilos de karaté de Okinawa máis antigos son o ''Shuri-te'', ''Naha-te'' e ''Tomari-te'', así chamados de acordo cos nomes das tres cidades en que foron criados.<ref>Donn F. Draeger (1974). ''Modern Bujutsu & Budo''. Weatherhill, New York & Tokyo. Page 125.</ref>
 
Mentres tanto, o escenario político mudou por causa da anexión completa do Reino de Ryukyu polo Xapón, en [[1875]], transformando o vello reino na provincia de Okinawa. Porén, o que podería ser o fin tornouse unha oportunidade, pois terminou co illamento da poboación que foron incorporados para sempre á poboación xaponesa.
En [[1820]] Sokon Matsumura fundiu os tres estilos e deu o nome de shaolin (en chinés) ou ''shorin'' (en xaponés), que son as diferentes pronuncias dos ideogramas 少林 (pequeno e bosque). Mentras os propios estudantes de Matsumura criaron novos estilos adicionando ou subtraindo técnicas ao estilo orixinal. [[Gichin Funakoshi]], un estudante dun dos discípulos de Matsumura, chamado Anko Itosu, foi a persoa que introduciu e popularizou o karate nas illas principais do arquipélago xaponés.<ref>{{cite book |last = Bishop |first = Mark |title = Okinawan Karate Second Edition|year = 1999 |isbn =978-0-8048-3205-2 |page = 11 }}</ref>
 
Nesas circunstancias, foi [[Anko Itosu]], un discípulo de Matsumura e secretario do rei de Oquinaua, usar de súa influencia para difundir a arte marcial, que vía non soamente como unha luita mais principalmente como unha forma de desenvolver carácter, disciplina e físico das pessoas mentres nenos.
O karate de Funakoshi orixinouse da versión de Itosu do estilo ''shorin-ryu'' de Matsumura que é comumente chamado ''shorei-ryu''. Posteriormente chamouselle ao estilo de Funakoshi como ''shotokan''. Funakoshi foi o responsable da mudanza na forma de escreber o nome desta arte marcial. El fixo isto para para facer que o karaté fose aceptado pola organización de ''budo'' ''Dai Nippon Butokai'', xa que nunha época ascención do nacionalismo xaponés era importante non facer do karate parecer unha arte de orixe estranxeira como a maneira antiga de escreber implicaba.<ref>{{cita web|author=Gary J. Krug|url=http://csc.sagepub.com/cgi/content/abstract/1/4/395|título=Dr. Gary J. Krug: the Feet of the Master: Three Stages in the Appropriation of Okinawan Karate Into Anglo-American Culture|editor=Csc.sagepub.com|data=1 novembro de 2011|dataacceso=14 de marzo de 2013}}</ref>
 
Aínda así, o mestre xulgaba que os métodos utilizados até a época non eran prácticos: o ''Ti'' era ensinado basicamente por intermedio do adestramento repetitivo dos ''[[kata]]''. Entón, el simplificou o adestramento a unidades fundamentais, os ''[[kihon]]'', que son as técnicas comprendidas en si mesmas, unha puñada, unha desviación, unha postura, e compilou unha serie de ''kata'' chamada de ''[[Pinan]]'', con técnicas máis simples e que pasarían a formar a primeira serie de técnicas.
 
Esa mudanza resultou na diminución, ou eliminación nalgúns casos, de tácticas de loita, mais reforzou o carácter deportivo e para beneficio da saúde: deuse maior importancia á postura, mobilidade, flexibilidade, tensión, respiración e relaxación. Atribúese tamén ao mestre [[Anko Itosu]] os primeiros movementos co obxectivo de promover a mudanza da denominación da arte marcial para "mans baleiras", como forma de vencer as barreiras culturais co Xapón, as resistencias para aceptación, pois como algo con orixe chinesa non era visto con bos ollos, ademais porque había tensións latentes entres os dous países. "Tode" ({{lang|ja|徒手}}) significa "man baleira" e tamén era unha das denominacións do [[jujitsu]], a arte marcial sen armas dos samurais e e afastábase da escrita "Tode" ({{lang|ja|唐手}}, man chinesa).
 
Porén, a denominación '''karate''' ({{lang|ja|空手}} tornouse coñecida e popular por causa do mestre [[Hanashiro Chomo]], do estilo [[Shuri-te]], que nunha publicación intitulada "Karate Kumite" usouna no lugar da escrita co [[kanji]] "{{lang|ja|唐}}" , que se refería máis á [[Dinastía Tang]] e á China.
 
A pesar dos esforzos feitos, o karate non era moi popular fóra de Okinawa. Non obstante, de modo fortuíto, houben un acontecemento que axudou mesmo discretamente a tornar o karate coñecido fóra até do Xapón. En [[1898]], o [[Havaí]] foi anexado pelos [[EE.UU.]] e, en [[1900]], habitantes de Okinawa mudáronse para alí.<ref>{{Cita web|lingua=inglés|url=http://seinenkai.com/art-roots.html|título=The Roots of Okinawan Karate in Hawaii|dataacceso=30 de marzo de 2014}}</ref>
 
O Karate tornouse deporte oficial en [[1902]], que é o punto en que se perfecciona a transición de arte marcial para disciplina física, deixando ser visto só como medio de [[autodefensa]].
 
Como resultado de seu progreso, [[Anko Itosu]] cre ser posíbel exportar o Karate para o resto do Xapón e, no comezo do [[século XX]], pasa a emprender esforzos para tanto, mais non consegue éxito.
 
Paralelos a eses eventos, outro influente mestre, [[Kanryo Higashionna]], promovía por si outras mudanzas. El desenvolvía un estilo particular que mesturaba técnicas suaves, como desvíos e proxeccións, coas técnicas contundentes. Foron seus discípulos [[Chojun Miyagi]] e [[Kenwa Mabuni]]. A exemplo do mestre Itosu, Higashionna conseguiu fomentar os valores neles que levaron até as mudanzas futuras que tornarían o Karate máis aceptábel no Xapón.
 
En que pesen a evolución que arte estaba probando e habendo a fama de ser un estilo de loita eficaz, fama esa que xa había moi corría polo Xapón, aínda era pouco coñecida. Non se sabía realmente moito esa loita que matou moitas persoas, sobre súas características, fóra os practicantes de Okinawa e algúns poucos fóra dese círculo aínda pequeno e cerrado.
 
Algúns factores contribuíron, mentres, para a divulgación do Karate. Un deses factores era a mentalidade corrente á época que, mesmo co proceso de espallamento dos costumes occidentais iniciado coa [[Restauración Meixi|Restauración Meiji]], aínda era moi próxima á figura do guerreiro, non sendo incomún o lance de desafíos a loitadores ou mesmo a unha casa, familia ou cidade. Non se pode esquecer, con todo, que iso non se deba por bravata mais por orgullo, de súas tradicións e para homenaxear seus mestres. Era común a práctica de [[dojo yaburi]] (desafío ao [[dojo]]).
 
Ao redor de [[1906]] chegou a Oquinava un practicante de jujitsu (ou de [[judo]], segundo algunhas fontes) que desafiou a todos da illa a medir forzas con el, para probar que seu estilo era superior aos do Xapón e da rexión. N día da luita, posto que fose xa vello (com máis menos setenta anos), no medio de varios loitadores, o mestre [[Anko Itosu]] non quixen deixar sen resposta o convite e foi ver o desafiador, que interpelou o mestre, dicindo "¿que honra habería de gañar dun ancián?", mais mesmo así aceptou o combate co vello, por respecto a el. A loita foi decidida con só un golpe do ancián.
 
Talvez máis importante para a fama da eficiencia do karate foi un desafío que mestre [[Choki Motobu]] encarou. Chegou ao Xapón un navío ruso, conducindo u loitador de [[sambo]] Kinteru, con porte físico moi grande (case 2m de altura) e capaz de fincar un cravo na madeira coas mans. O obxectivo do loitador era divulgar súa modalidade de loita e, para tanto, facía das demostracións públicas, que envolvían proezas, como enrodelar unha barra de ferro nos brazos e romper táboas. O loitador fixo un desafío a todo o país
 
A nova chegou en Oquinava, sendo o desafío acepto polos irmán Motobu, descendentes da casa real e notorios expertos en artes marciais (Karate, [[Kobudo de Okinawa|Kobudo]] e [[Udundi]]). Dirixíronse eles até o Xapón. No día do evento, a luita foi decidida con só un golpe na rexión do [[plexo celíaco]]. A vitoria foi considerada tan sorprendente e despertou o interese polo Karate.
 
O karate popularizouse no Xapón e introduciuse nas escolas secundarias antes da [[Segunda Guerra Mundial]].
 
== Estilos ==
 
No karate existe un número moi grande de estilos e escolas. Os máis coñecidos actualmente son: Shotokan-ryu, Goxu-ryu, Wado-ryu (camiño da paz) e Shito-ryu. Todos eles criados na primeira metade do século XX. O Kyokushin (verdade final) é outro estilo moito popular, a pesar de máis recente. Alén deses, existen: Shaolin, Shobayashi, Matsubayashi-ryu, Kobayashi-ryu, Matsumura Seito e Matsumura Motobu. Destes orixinaronse estilos como o Chito-ryu, Shorinxi-ryu (Kempo), Shorei-ryu. Outros estilos importantes incluen o Seido, Uechi-ryu, Shudokan, Shukokai, Ishin-ryu e Shindo xinen-ryu.
 
 
== O karate como deporte ==
 
O karate tamén pode ser practicado como un deporte competitivo, aínda que non posua status de deporte olìmpico como o [[Judo]] e o [[Taekwondo]]. Isto debese ao feito de que non hai unha organización centralizadora para o karate, así como non existen regras uniformes entre os diversos estilos. A competición pode ser tanto de ''kumite'' como de ''kata'' e os competidores poden participar individualmente ou en grupo.
 
8.391

edicións