Diferenzas entre revisións de «Cambio fonético»

+ datos desde apuntamentos académicos
m (Bot: Retiro 21 ligazóns interlingüísticas, proporcionadas agora polo Wikidata en d:q754984)
(+ datos desde apuntamentos académicos)
{{Lingüística en progreso}}
 
ChámaseO '''cambio fonético''' aé calqueraun tipo de [[cambio lingüístico]] que se dá no nivel fonético-fonolóxico dunha lingua, consistente en altera-la articulación dun determinado [[fonema]]. Un cambio fonético pode ser: puramente fonético se o inventario básico de fonemas da lingua queda inalterado e simplemente algúns fonemas reciben unha articulación diferente á usual antes do cambio, ou pode ser un '''cambio fonolóxico''' se o inventario básico de fonemas queda alterado, ben porque se perdan contrastes e polo tanto o número de fonemas se reduza ou aparezan contrastes relevantes novos, o cal aumenta o número de fonemas.
 
Tamén se usa oa termoexpresión '''cambio fonético''' para designar ó proceso polo cal unha lingua altera o seu sistema fonolóxico co tempo. Este procesofenómenoo é unhaforma parte do que coñecemos como [[cambio lingüístico]], o proceso universal e inevitable polo cal as linguas cambian no tempo e polo cal estadios da lingua de diferentes épocas poden chegar a perder inteligibilidadintelixibilidade.
*'''Puramente fonético''' se o inventario básico de fonemas da lingua queda inalterado e simplemente algúns fonemas reciben unha articulación diferente á usual antes do cambio.
*'''Fonolóxico''' se o inventario básico de fonemas queda alterado, ben porque se perdan contrastes e polo tanto o número de fonemas se reduza ou aparezan contrastes relevantes novos, o cal aumenta o número de fonemas.
 
SeOs producencambios espontáneos ou non sistemáticos prodúcense aleatoriamente e afectan a palabras particulares, en xeral considéranse suxeitos a accidentes históricos e modas varias. No proceso de [[cambio lingüístico]] constitúen só unha parte dos cambios fonéticos obervados. Doutra banda, os cambios condicionados ou sistemáticos prodúcense en determinados contextos fixos e non distribuídos ó azar. Teñen lugar como resultado da influencia doutros sons adxacentes.
Tamén se usa o termo '''cambio fonético''' para designar ó proceso polo cal unha lingua altera o seu sistema fonolóxico co tempo. Este proceso é unha parte do que coñecemos como [[cambio lingüístico]], o proceso universal e inevitable polo cal as linguas cambian no tempo e polo cal estadios da lingua de diferentes épocas poden chegar a perder inteligibilidad.
 
Os cambios fonéticos poden deberse a indución, substracción, adición ou transposición.
 
==Indución==
==Espontáneos ou non sistemáticos==
A '''indución''' é debida á influencia doutros sons da cadea fonética ou morfolóxica. Poden adoptar varias formas, mais sempre responden a unha tendencia inconsciente a aforrar enerxía articulatoria.
Se producen aleatoriamente e afectan a palabras particulares, en xeral considéranse suxeitos a accidentes históricos e modas varias. No proceso de [[cambio lingüístico]] constitúen só unha parte dos cambios fonéticos obervados.
 
==Condicionados ou sistemáticos==
Prodúcense en determinados contextos fixos e non distribuídos ó azar. Prodúcense como resultado da influencia doutros sons adxacentes.
 
===Asimilación===
{{PrincipalAP|Asimilación}}
É un proceso polo cal un [[fonema]] ou son adquire trazos fonéticos que o fan máis asemellado ou "asimilan" a un fonema ou grupo de fonemas adxacentes ou próximos. Entre as múltiples formas de asimilación achamosestán a sonorización, o enxordecemento, a [[nasalización]], a labialización, a velarización, etc.
 
Asimilación vocálica pode ser
 
===Disimilación===
{{PrincipalAP|Disimilación}}
 
{{Principal|Disimilación}}
 
''Para a disimilación das consoantes aspiradas, véxase [[Lei de Grassmann]]''
 
AcciónA disimilación débese á acción exercida por un son sobre outro da mesma palabra, co que posúe todos ou algúns elementos articulatorios comúns, que consiste en lle facer perder estes trazos comúns. Pode chegar incluso a facelos desaparecer:, ''aratrudándose > arado''. Se éentón unha sílaba a que desaparece, o fenómeno chámase haploloxíasubstracción.
 
===Indución morfolóxica===
A indución morfolóxica pode deberse a alteracións de prefixos e de sílabas iniciais (de AUS- a es-, como AUSCŬLTĀRE > escoitar), a cruzamentos léxicos (RŪGĪRE > ruxir + RĬNGĔRE > renxer = runxir) ou a unha etimoloxía popular (DELPHĪNU > golfiño por influencia de "golfo").
 
==Substracción==
A subtracción é a perda dun dos sons da cadea fonética. Pode ser por aférese (ao inicio da palabra, como ATTŎNĬTU > tonto), por síncope (no medio, como LĒGALĬTĀTE > lealdade) ou por apócope (ao final, como CĔNTU > cento > cen). Amais, están os casos de [[haploloxía]], cando se perde unha [[sílaba]] enteira, e [[monotongación]].
 
==Adición==
A adición é a aparición dun novo elemento na cadea fonética. Pode ser por prótese (ao inicio da palabra, como PALPĀRE > apalpar), epéntese (no medio, como STĒLLA > estrela) ou [[paragoxe]] (ao final), amais dos casos de [[anaptixe]] e [[ditongación]] (ŎRĪGAĪNU > ourego).
 
===Metátese=Transposición==
ÉA transposición é o cambioproceso de mudanza no lugar dun fonema ou máisgrupo sonsfonético nona cadea interiorsonora dunha palabra. RespondeAdoita deberse á necesidade de face-la pronunciación da palabra máis sinxela. AíndaPode quedarse enpor moitos[[metátese]] casos(unidades nonsegmentais, estáncomo clarasSŬPER as> razónssobre) formaisou polaspor que[[hiperbibasmo]] resulta(unidades máissuprasegmentais, sinxelamudando ao formapunto conde metátese que a forma sen metáteseacentuación).
 
Se o son que se despraza mantén contacto co son que se agrupa etimoloxicamente: é unha metátese de contacto. Se dous sons cambian os seus lugares respectivos é unha metátese dobre ou recíproca.
 
==Véxase tamén==