Diferenzas entre revisións de «Linguas célticas»

m
sen resumo de edición
m (Simplificando redireccións cara a Estados Unidos de América)
m
 
== Clasificación das linguas célticas ==
 
Hai dúas tendencias de clasificación. Unha delas relaciona ao galo co britónico nun nodo '''[[Celta P]]''', deixando ao goidélico como '''[[Celta Q]]'''. A diferenza entre as linguas P e Q é o modo de tratar ao son [[protocéltico]] '''*''k<sup>w</sup>''''', que se converte en '''*''p''''' nos linguas celtas P e en '''*''k''''' no goidélico. Un exemplo atopámolo na raíz verbal '''*''k<sup>w</sup>rin-''''' "mercar", que se converte en ''pryn-'' no galés e en ''cren-'' no [[irlandés antigo]].
 
Referíndose só ás linguas célticas modernas, xa que non existe actualmente ningún idioma que descenda do céltico continental, o "celta Q" é equivalente ao "Goidélico" e o "Celta P" é equivalente ao "Britónico".
 
=== [[linguasLinguas célticas continentais|celtaCelta continental]] /e [[linguasLinguas célticas insulares|celta insular]] ===
 
Segundo un factor á vez xeográfico (segundo sexan faladas no continente europeo ou nas Illas Británicas) e temporal (segundo se testemuñen na antigüidade ou ata os nosos días), adóitanse dividir as linguas celtas en:
 
# '''Celta insular'''.
 
==== '''Céltico continental''' ====
 
As linguas deste grupo falábanse no continente europeo. Todas están hoxe extintas. O grupo comprendía:
 
* o [[lingua galaica|'''galaico''']], falado na antiga [[Gallaecia]] (noroeste da península Ibérica).<ref>{{cite book|last=Prósper|first=B. M.|title=Lenguas y religiones prerromanas del occidente de la península ibérica|year=2002|publisher=Ediciones Universidad de Salamanca|isbn=84-7800-818-7|pages=422–427}}</ref><ref>Villar F., B. M. Prósper. (2005). ''Vascos, Celtas e Indoeuropeos: genes y lenguas. Ediciones Universidad de Salamanca''. pp. 333–350. ISBN 84-7800-530-7.</ref>
 
==== '''Céltico insular''' ====
[[Ficheiro:CelticChwe NationsChenedl Geltaidd syml.svgpng|dereita|miniatura|175px|As 7 '''nacións[[Nacións celtas]]''' que aínda conservan a súa lingua.]]
 
[[Ficheiro:Chwe Chenedl Geltaidd syml.png|dereita|miniatura|175px|As '''[[Nacións celtas]]''' que aínda conservan a súa lingua]] As linguas deste grupo proveñen todas de [[Gran Bretaña]] e de [[Irlanda]]. A este grupo pertencen todas as linguas celtas modernas.
 
Distínguense dous subgrupos:
 
===== Grupo [[Linguas goidélicas|gaélico]] (ou [[linguas goidélicas|goidélico]]) =====
 
* o [[lingua irlandesa|'''irlandés''']] (que deriva do [[antigo irlandés]], unha lingua literaria importante, falada entre os séculos [[século VIII|VIII]] e [[século X|X]]), lingua nacional de [[Irlanda]];
 
* o gaélico [[lingua gaélica escocesa|'''escocés''']], lingua nacional de [[Escocia]].
 
* o [[lingua manx|'''manx''']], lingua nacional da [[Illa de Man]].
 
===== Grupo [[Lingua britónica|britónico]] =====
 
* o [[lingua galesa|'''galés''']], lingua nacional do [[Gales|País de Gales]]; a principios da [[Idade Media]] falábanse tamén formas do galés antigo noutras zonas das [[Illas Británicas]]:
 
** o [[Lingua cámbrica|'''cámbrico''']] no [[Gododdin]], o [[Rheged]] e o [[Reino de Strathclyde|Strathclyde]], reinos de [[Escocia]] e de [[Inglaterra]] setentrional, ata a Idade Media.
 
** segundo unha hipótese de [[T.F. O'Rahilly]], o '''[[lingua ivérnica|ivérnico]]''' no [[Leinster]], en Irlanda, falado na antigüidade.
 
* o '''[[lingua córnica|córnico]]''', falado como lingua comunitaria en [[Cornualles]] ata finais do [[século XVIII]].
 
* o [[lingua bretoa|'''bretón''']], parente próximo do córnico ─ é clasificado como céltico insular, malia falarse no continente, a onde chegou cos refuxiados celtas que fuxían da illa de Gran Bretaña ante o avance [[anglosaxóns|anglosaxón]]. Hai quen mantén a teoría de que o bretón se conservou na Bretaña porque se mantivo nese país o [[lingua gala|galo]], pero non hai probas diso.
 
=== [[celtaCelta P]] /e [[celta Q]] ===
 
O anterior esquema so é unha das posibilidades taxonómicas que existen. A división das linguas célticas modernas en dúas categorías, gaélico et britónico, é segura. Pero un grupo de celticistas defende unha hipótese segundo a que o britónico e o galo constituirían un grupo aparte (as linguas '''[[celta P|célticas P]]'''), deixando o celtibérico e o gaélico nun grupo '''[[celta Q|céltico Q]]'''. Esta clasificación baséase esencialmente no tratamento do ''*k<SUP>w</SUP>'' herdado do [[lingua indoeuropea|indoeuropeo]]: en celta P este [[fonema]] convértese en /p/, mentres que en celta Q fica / k<SUP>w</SUP>/, con posterior perda do elemento labial, en irlandés. Pódese ilustrar esta diferenza mediante as palabras para «cabeza»: ''penn'' en bretón, ''ceann'' en irlandés (onde ''c'' nota /k/).
 
 
* [[Protocéltico]].
 
** [[Celta P]].
 
*** [[lingua gala|galo]].
**** [[lingua lepóntica|lepóntico]].
***** [[lingua bretoa|bretón]].
***** [[lingua córnica|córnico]].
 
** [[Celta Q]].
 
*** [[lingua celtibérica|celtibero]].
*** [[lingua galaica|galaico]].
 
== A teoría italo-céltica ==
 
Outrora chegáronse a clasificar as linguas célticas coas [[linguas itálicas]] nunha familia chamada ''italo-céltica'' por razóns de proximidade lingüística diversas (utilización de [[desinencia]]s pronominais nas flexións nominais [[vogal temática|temáticas]], por exemplo). Esta taxonomía está hoxe en desuso. Só se trata de coincidencias ou de efectos de [[interferencia lingüística]].
 
== Particularidades das linguas célticas modernas ==
[[Ficheiro:Celtic Nations.svg|dereita|miniatura|175px|As 7 nacións celtas.]]
 
[[Ficheiro:Celtic Nations.svg|dereita|miniatura|175px|As 7 '''nacións celtas''']]
Malia existir unha diversidade considerábel dentro das linguas célticas, nótanse moitos trazos comúns que as distinguen das linguas veciñas:
 
* a [[mutación consonántica]] (por [[lenición]], ''[[eclipsis]]'', [[sonorización]], etc.) que afecta a algunhas consoantes iniciais que sigan a determinadas palabras ou partículas.
* [[preposición]]s [[flexión|flexionadas]].
* a orde [[sintaxe|sintáctica]] [[verbo suxeito obxecto]] non marcada (sobre todo nas linguas gaélicas e nas formas antigas das linguas britónicas).
* un [[artigo definido]] sen [[artigo indefinido]] (agás en bretón).
* unha [[numeración]] en parte vixesimal (con base 20).
 
 
Por exemplo:
* ''leat'' é a segunda [[persoa]] en singular da preposición ''le''.
* remarcar a orde VSO da segunda parte da frase, coas partículas negativas ''ná'' e ''ní''.
 
 
 
:'''''Pedwar ar bymtheg ar bedwar hugain''''' ([[lingua galesa|galés]]).
* remarcar o sistema [[vixesimal]];
* ''bymtheg'' é a forma con lenición de ''pymtheg'', como ''bedwar'' de ''pedwar''.
 
==Notas==
{{Listaref}}
 
== As linguas célticas hoxe ==
 
Entre as linguas célticas faladas hoxe, e tras o recoñecemento en xullo de 2002 do [[lingua córnica|córnico]] como [[lingua minoritaria]] polas autoridades do [[Reino Unido]], a [[lingua bretoa]], falada en [[Francia]] por 300.000 falantes, é a única lingua céltica que queda sen estatuto oficial na súa zona cultural.
 
==Notas==
{{Linguas célticas}}
{{Listaref}}
 
== Véxase tamén ==
* [http://biblioteca.fillos.org/2008/02/05/breve-glosario-celta-galego/ Breve glosario celta-galego]
 
{{Modelo Linguas celtascélticas}}
{{Linguas célticasceltas}}
{{Celtas}}
 
29.647

edicións