Abrir o menú principal

Cambios

m
arranxos
1753[http://botanicus.org/page/358688]
}}
 
 
A '''verza''' é unha [[variedade (Bioloxía)|variedade]] de [[col]] ('''''Brassica oleracea'' var. ''acephala'''''), de [[talo|toco]] bastante alto e follas largas, usada no típico ''[[caldo]] de verzas'' da [[Galiza]] e de [[Portugal]] e tamén na confección da sopa coñecida como [[caldo verde]], típica de [[Portugal]]. Tamén é coñecida coma '''col galega''' ou '''coia galega'''.
 
Caracterízase (e de aí o nome da variedade, ''acephala'') porque as follas non forman a cabeza terminal típica das coles, senón que van nacendo ao longo do talo ou canoto.
 
Tamén se lle chama verza á folla das [[coiaCol|coias]]s en xeral.
 
== Etimoloxía ==
O termo galego verza (en castelán ''berza''), vén do nome latino ''brassica'' (o xénero). Os termos col, coia, coube, e coella veñen do latín ''caulis'' ([[caule]], talo).<ref>[http://lema.rae.es/drae/?val=Colcol "col"] en rae.es.</ref>. En portugués a, esta planta chámanlledenomínase ''couve-galega''.
 
==Cultivo==
Esta variedade é cultivada principalmente en [[Europa]] e [[América]]. Aínda que sexa moi utilizada na cociña do [[Brasil]], prefere climas fríos en vez de climas tropicais. Constitúe a variedade máis robusta de couve, tendo algunha caules subleñosos. Tolera case todo o tipo de solos, preferindo terreos com drenaxe satisfactoria -os terreos moi húmidos provocan a putrefacción das raíces que forman [[tubérculo]]s como síntoma-. Son tamén moi resistentes ás pragas, como a [[mosca da col]] (''Delia radicum''), aínda que as larvas da [[bolboreta da col]] tamén provoquen algúns estragos nos cultivos.
 
[[Ficheiro:Verzas.JPG|miniatura|300px|Verzas nunha leira.]]
 
Ademais do seu uso na alimentación humana, as follas empréganse adoito para a ceba do [[gando]], especialmente [[porco|porcino]].
 
Até o final da Idade Media, a verza constituía a verdura máis utilizada en [[Europa]]. Na [[Grecia antiga|Grecia]] xa se consumían variedades crespas ou máis lisas, no [[século -IV|século IV a.C.]]. Estas, xa referidas polos antigos [[Imperio Romano|romanos]] como ''couve sabeliana'', son consideradas as formas ancestrais das verzas actuais. Hoxe pódense diferenciar de acordo coa lonxitude do [[caule]] e polas características das follas. A cor das follas varía entre o glauco, verde-escuro, verde-violáceo ou castaño-violeta.
 
[[Ficheiro:Lacinato Kale and Collard Greens.jpg|miniatura|esquerda|Verzas preparadas para a venda]]
==Uso culinario==
[[Ficheiro:Lacinato Kale and Collard Greens.jpg|miniatura|esquerda|Verzas preparadas para a venda.]]
As follas novas de verzas deste tipo poden ser utilizadas en saladas, apreciándose particularmente o uso concomitante de [[cacahuete|amendoíns]] torrados, [[améndoa]]s torradas con mollo de [[soia]] e [[pemento]] vermello.
 
 
==Literatura==
A [[escola Kailyard]], na [[literatura escocesa]], que incluiuincluíu autores como [[James Matthew Barrie|J. M. Barrie]] (autor do ''[[Peter Pan]]''), caracterizábase por temas relacionados coa vida rural tradicional escocesa. ''Kailyard'' significa "campo de verzas".
 
A [[escola Kailyard]], na [[literatura escocesa]], que incluiu autores como [[James Matthew Barrie|J. M. Barrie]] (autor do ''[[Peter Pan]]''), caracterizábase por temas relacionados coa vida rural tradicional escocesa. ''Kailyard'' significa "campo de verzas".
 
==As verzas na cultura popular galega==
Para cura-la tose das [[vaca]]s, dáselles unto de [[porco]] envolto nunha folla de verza e crese que ''sana de contado''.
 
Para as [[frieiraFrieira (medicina)|frieiras]]s e as queimaduras utilizábanse [[couselo]]s fritidos en [[aceite]], envoltos logo nunha folla de verza que se mete na borralla para que quente, e despois, ben quentes, póñense sobre as frieiras.
 
Aníbal Otero recolle a crenza de que se se refregan as espullas cunha verza encontrada ''de fertuna'' no camiño, curan axiña. Cómpre, logo, botar con ela nun lugar onde nunca máis se pase.
 
===Locucións===
* Estar nas verzas: estar nas nubesdistraído, non enterarsedecatarse de nada.
* Ser [algo ou alguén] como o unto ás verzas: dise dunha cousa ou dunha persoa que veñen moi ben para conseguir un obxectivo.
 
===Refraneiro===
* As verzas de Fontán cóllense por san Sebaschán. <ref>Fontán é lugar da parroquia e concello de Sada. San Sebastián é o 20 de xaneiro.</ref>
* As verzas por xaneiro saben a carneiro.
* As verzas quéroas untadas e as patacas fariñentas, e para compango, do porco quero costelas salpresas.
* Bica quente con touciño éche o caldo das mulleres, e vén o home da arada e roe as verzas, se as quere.
* Cal de verzas, cal de papas ataquémo-las barazas. <ref>''Baraza'' é unha atadura de corda delgada, cinta, etc., coa que se ata calquera cousa. ''Ataca-las barazas'' ven sendo desface-lo no que pecha un saco.</ref>
* Cando non é por verzas, é por fío negro.
* Canto máis unto, millores verzas.
* Se queres ó teu marido matar, dálle verzas por san Xoán.
* Unto e boas verzas xa fan bo caldo.
* Verza moita e pouca troita. <ref>Aplícase para significar que unha comida foi frouxa.</ref>
* Verza, ¿por que non cociches? -Porque antes non me metiches.
* Verza, ¿por que non cociches? -Porque non me remexiches.
* Miña nai ten unto vello/ do cocho que ha de matar,/ e na horta ten as verzas/ das coles que ha de prantar.
* Miña nai ten unto vello/ dun cocho que ha de matar/ tamén ten berzas na horta/ das coles que ha de prantar.
* Para boas mozas, Sada,/ para repolos, Osedo,/ para coles castellanas/ o campo de Samoedo. <ref>Osedo, parroquia de Sada próxima á capital; Samoedo, lugar e parroquia tamén de Sada. </ref>
* Non quero verzas con unto, nin nabizas con aceite...
 
===Adiviñas===
* É tan grande como unha pulga/ e ten orellas maiores cás dunha burra. <ref>Solución: a semente da verza e a planta xa crecida, de grandes follas.</ref>
* Éche de verzas,/ sábeche ben,/ fabiñas poucas,/ patacas catro,/ e, do unto,/ como a lingüiña/ dun gato. <ref>Solución: o caldo galego.</ref>
* Limpé de catro pés/ quixo comer a limpé dun pé/ e limpé de dous pés/ tornou a limpé de catro pés/ para que limpé de catro pés/ non comera a limpé dun pé. <ref>Solución: a cabra (''limpé de catro pés''), o cañoto da verza (limpé dun pé) e o home (limpé de dous pés).</ref>
* ¿O que é, que é,/ do tamaño dunha pulga,/ e deita unhas orellas/ coma as dunha mula?
 
==Notas==
{{listaref|1Listaref}}
 
==Véxase tamén==
29.647

edicións