Abrir o menú principal

Cambios

m
Bot: Retiro 2 ligazóns interlingüísticas, proporcionadas agora polo Wikidata en d:q3394486
{{Fusión|Bagdad}}
{{Coordenadas|33|20|N|44|26|E|display=title}}
 
[[Ficheiro:Bagdad-sat.JPG|miniatura|250px|Fotografía de satélite de Bagdad.]]
{{xeografía en progreso}}
'''[[Bagdad]]''' fundouse no [[século VIII]] e é a capital de [[Iraq]] dende [[1920]], cando aínda era un reino.
 
==Precedentes==
{{Fusióndesde|Historia de Bagdad}}
A rexión de [[Mesopotamia]], onde os ríos [[río Éufrates|Éufrates]] e [[río Tigris|Tigris]] se aproximan ata apenas trinta quilómetros, foi de sempre o lugar dalgún centro urbano de importancia. Así [[Babilonia]], dende o terceiro milenio antes da nosa era, e [[Dur Kurigalzu]] no segundo. Nos tempos de [[Nabucodonosor II|Nabucodonosor]], no [[século -VI|século VI a.C.]], seica houbo un asentamento acondicionado para o comercio fluvial, significativo pero modesto, xa co nome de Bagdad, mencionado no [[Talmud]] <ref>[http://www.hebrewhistory.info/images/factpaper/31.2.gif www.hebrewhistory.info]</ref>) no lugar da actual cidade. Ás aforas, xa na época helenística, localizábase [[Seleucia]] e a súa continuación [[Ctesifonte]], capital sasánida, ámbalas dúas entre as maiores do mundo nos seis primeiros séculos da nosa era.<ref>[http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/baghdad_rivers_1944.jpg www.lib.utexas.edu]</ref>
 
==Fundación da nova capital==
{{Cidade
[[Ficheiro:Samarra map.png|miniatura|250px|Situación de Bagdad nas rutas rexionais.]]
|escudo =
O segundo califa [[abásida]], [[Al-Mansur]], decidindo o lugar para a fundación dunha nova capital do novo califato acabado de constituír do [[islam]] oriental, elixiu a beira oeste do Tigris, augas arriba de Ctesifonte, que xa fora conquistada polos árabes no [[637]], e que ao cabo ficou deserta ao trasladarse a súa poboación á nova capital.
|bandeira =
|situación = [[Ficheiro:Iraq map.png|250px]]
|país = Iraq
|bandeirapaís= {{IRQb}}
|división 1 = [[Rexión]]
|nome división 1 =
|división 2 = Provincia
|nome división 2 = [[Provincia de Bagdad|Bagdad]]
|división 3 = Distrito
|nome división 3 =
|altitude = 34
|superficie = 204,2
|poboación = 6.431.839 hab. ([[2008]])
|densidade = 31.498 hab/km²
|xentilicio =
|código postal =
|alcalde = Sabir al-Isawi
|sitio web = [http://www.baghdadgov.com/en/ www.baghdadgov.com/en]
}}
 
O [[31 de xullo]] do [[762]] foi así fundada, de acordo con coidados cálculos astrolóxicos, a cidade de '''[[Bagdad]]''' co nome de Medinat al-Salam (Cidade da Paz). A súa planta circular de máis de dous quilómetros de diámetro tiña precedentes na [[Persia]] sasánidas. Posuía unha dobre banda perimetral de aloxamentos dividida en cuadrantes xunto á [[muralla]], a cal tiña catro grandes portas orientadas segundo o mundo [[musulmán]] e non polos eixos cardinais. O espazo central era un gran baleiro arredor do pazo califal, a mesquita e os cuarteis <ref>[http://picasaweb.google.com/tessellar/CircularCities#slideshow/5132719168858530178 Esquema] de Bagdad á súa fundación.</ref>.
'''Bagdad''' é a [[capital]] do [[Iraq]], e a segunda cidade do mundo árabe en poboación total, despois do [[Cairo]]. Sitúase ás marxes do [[río Tigris]], no centro do [[país]].
 
==Esplendor e ruína==
Foi fundada en [[762]] polo [[califa]] [[al-Mansur]], nun local onde existiu unha vila [[Persia|persa]]. Tornouse unha cidade rica e esplendorosa, ata que foi destruída en [[1268]] polo [[Imperio Mongol]]. En [[1638]] tornouse parte do [[Imperio Otomán]], e foi ocupada polos [[Reino Unido|británicos]] en [[1917]]. En [[1920]] tornouse capital do reino do Iraq.
Case decontado, e por dous séculos, converteuse na meirande cidade do mundo, acadando, posiblemente por primeira vez na historia, o millón de habitantes. Xa no tempo do califa [[Harun al-Raschid]] ([[786]]-[[809]]) era unha metrópole cosmopolita ([[Arabia|árabe]]s, persas, [[xudeu]]s, [[India - भारत|indio]]s), centro do saber e as [[arte]]s ([[álxebra]] e [[poesía]]; unha gran [[biblioteca]], a Casa da Sabedoría). Foi, en definitiva, a urbe das "''[[Mil e unha noites]]''".
 
Moi pronto a cidade circular viuse sobrepasada con primeiras extensións cara ao norte (barrio Kadhimiyya arredor do santuario homónimo, [[799]]), e cara ao sur e á ribeira do Tigris (barrio Karkh, rúa Haifa). Unha rede de canais irrigaba a urbe e comunicábaa a través do río co interior do imperio e os mares no porto de [[Basora]]. Xunto coas rutas terrestres entre Persia e o [[Mediterráneo]], Bagdad era o centro do comercio entre [[oriente]] e [[occidente]] <ref>[http://www.jesusneverexisted.com/IMAGES/baghdad.gif www.jesusneverexisted.com]</ref>. Porén, contra a metade do [[século IX]] os primeiros síntomas de debilidade do califato fixéronse notar. Xa a partir do [[813]] o pazo califal non volveu ser usado coma consecuencia das destrucións habidas en asedios e loitas fratricidas entre os fillos de [[Harun al-Raschid]]. No [[836]] a corte trasladouse a [[Samarra]]. Inda que de volta en [[892]], xa o fixo a beira leste do Tigris onde, dende o [[862]]-[[866]], o califa [[Al-Musta'in]] tiña construído unha primeira muralla semicircular que protexía os distritos orientais, completada no oeste con outro semicírculo. A fundacional cidade circular foi progresivamente abandonada á ruína<ref>[http://home.tiscali.nl/~t543201/web-mongol/mongol-maps/mongol-bagdad.gif Esquema] da planta da cidade.</ref>.
 
Tamén arruinada aquela muralla co tempo, foi o califa Al-Mustazhir ([[1094]]-[[1118]]) quen erixiu, así mesmo no leste máis ao sur, unha nova muralla rectangular que asemade contiña unha cidadela con [[pazo]]s, edificios de [[goberno]], [[Relixión|relixiosos]], de ensinanza, biblioteca e [[parque]]s. Todo ese conxunto vai ser o núcleo da Bagdad moderna.
 
A invasión [[mongol]] do ano [[1258]] levaría á cidade á case total destrución co masacre da maioría da poboación, inutilizando para sempre o sistema de canais e diques de irrigación. Significou o fin do califato abásida e o da súa capital coma metrópole medieval.<ref>[http://www.muslimheritage.com/uploads/Matrakci_plan_of_Baghdad.jpg www.muslimheritage.com]</ref> Cando comezaba unha certa recuperación, [[Tamerlán|Timur]] saqueouna novamente en [[1401]]. Durante os seguintes cinco séculos Bagdad sería só a capital provincial de diferentes poderes rexionais, e do [[Imperio Otomán]] a partir de [[1534]] <ref>[http://www.hebrewhistory.info/images/factpaper/31c.gif www.hebrewhistory.info]</ref>.
 
==Época contemporánea==
[[Ficheiro:baghdad nima 2003.jpg|miniatura|250px|Planta de Bagdad no ano [[2003]].]]
No último terzo do [[século XIX]] Bagdad acadou a súa modernización: as murallas medievais foron derrubadas, o concello foi constituído, erguéronse escolas, hospitais e demais infraestruturas e servizos. En [[1920]] volveu ser capital, desta vez do recentemente instaurado reino de [[Iraq]].
 
A partir dos anos setenta, cos ingresos do [[petróleo]], Bagdad experimentou unha forte expansión ata se converter nunha [[metrópole]]. Especialmente problemáticas foron a [[guerra]] con [[Irán]] e as dúas campañas posteriores en que se converteu en obxectivo do [[exército]] [[Estados Unidos de América - United States of America|estadounidense]].
 
==Notas==
{{referencias}}
 
==Véxase tamén==
 
===Outros artigos===
* [[HistoriaRuta deda Bagdadseda]]
 
{{Commons|Category:History of Baghdad}}
{{Capitais dos países árabes}}
{{Capitais árabes da cultura}}
 
{{ORDENAR:Bagdad}}
[[Categoría:CidadesHistoria de Iraq]]
[[Category:Historia de cidades]]
71.894

edicións