Diferenzas entre revisións de «Omar Khayyam»

m
Bot: Substitución automática de texto (-|thumb| +|miniatura| & -|thumbnail| +|miniatura|)
m (r2.7.3) (Bot: Engado: xmf:ომარ ხაიამი; cambios estética)
m (Bot: Substitución automática de texto (-|thumb| +|miniatura| & -|thumbnail| +|miniatura|))
[[Ficheiro:Omar Khayyam.JPG|200px|thumbminiatura|Jayyam.]] '''Ghiyath al-Din Abu l-Fath Omar ibn Ibrahim Al-Nishaburi al-Jayyam''' (عمر بن إبرهيم خيام بيشابوري en [[lingua persa|persa]] e [[lingua árabe|árabe]]) ou '''Omar Jayyam''' noutras transcricións ([[18 de maio]] de [[1048]] - [[4 de decembro]] de [[1131]], presuntas datas) foi un [[Matemáticas|matemático]], [[Astronomía|astrónomo]], [[Filosofía|filósofo]] e [[Poesía|poeta]] [[Persia|persa]], nado en [[Nishapur]], a entón capital [[selyúcidas|selyúcida]] de [[Jorasán]] (actual [[Irán]]). O seu nome adoita atoparse tamén escrito consonte á transcrición [[lingua inglesa|inglesa]], '''Khayyam'''. Igualmente, pode aparecer a versión [[Lingua árabe|árabe]] do nome, '''Omar al-Jayyam''' ou '''Omar ibn al-Jayyam'''. A tradución literal do seu apelido é ''fabricante de tendas'', profesión que exerceu o seu pai, Ibrahim.
 
== Primeiros anos ==
 
== Achegas ás Matemáticas e á Ciencia ==
[[Ficheiro:Khayam_2.jpg|thumbminiatura|200px|Tomba de Omar Jayyam en Nishapur.]]Durante 18 anos, realizou relevantes investigacións en astronomía, que abrangueron a compilación de táboas astronómicas e particularmente, a corrección do antigo calendario Zaratustrano, que os persas conservaran debido á súa exactitude, a pesar de que a cultura islámica impuña a todas as nacións conquistadas o seu calendario lunar. As investigacións realizadas, permitíronlle calcular o erro do calendario persa que tiña un ano de 365 días exactos. Para o novo calendario, que se chamou Yalalí, (por orde de Malek Shah, que tamén se chamaba Yalaledín) Khayyam calculou a duración do ano cunha exactitude abraiante. O seu erro é dun día en 3770 anos, menor aínda que o do calendario gregoriano (dun día en 3330 anos), que recentemente se comezaría a empregar en Europa a partir do [[15 de outubro]] de [[1582]]. Foi formalmente inaugurado o [[15 de marzo]] de [[1079]], e é o calendario empregado aínda hoxe polos Persas. Khayyam non puido terminar as táboas astronómicas por mor das mortes de Nezam-o-Molk, e no mesmo ano, 1092 DC, a do sultán Malek Shah.
 
Fixo a súa peregrinación á Meca, segundo o costume musulmán no 1092 DC. Ao seu regreso a Neishabur, permaneceu vinculado á corte onde se desempeñou como historiador e xuíz, e deu clases de disciplinas como matemáticas, astronomía, historia, medicamento e filosofía. Lamentablemente, a súa obra científica só nos chegou en parte. Son extraordinarias: a ''Disertación sobre unha posible demostración do postulado paralelo, da xeometría de Euclides'', a ''Tese sobre Demostracións de Álxebra e Comparación'' escrita en árabe (traducida por Woepecke en [[1851]]), e o ''Tratado sobre a exactitude do sistema Indio para calcular raíces de ecuacións'' referido a ecuacións de segundo e terceiro grao, ''Os Problemas en Aritmética e Cálculo'', a ''Descrición das Táboas Astronómicas de Malek Shah'', o ensaio ''Luz da Razón'' sobre a ciencia en xeral, e a ''Disertación sobre Ciencias Naturais''. Existen uns oito traballos máis, sobre física, economía, historia, filosofía, metafísica e tradicións.
103.099

edicións