Diferenzas entre revisións de «Idade Contemporánea»

m
r2.7.3) (Bot: Modifico: hr:Suvremena povijest; cambios estética
m (r2.7.1) (Bot: Engado: fi:Poliittinen historia)
m (r2.7.3) (Bot: Modifico: hr:Suvremena povijest; cambios estética)
A humanidade experimentou unha [[transición demográfica]], concluída para as sociedades máis avanzadas (o chamado [[primeiro mundo]]) e aínda en curso para a maior parte (os [[países subdesenvolvidos]] e os [[países recentemente industrializados]]), que levou o seu [[crecemento económico|crecemento]] máis aló dos límites que lle impuña historicamente a [[natureza]], conseguindo a xeneralización do [[consumo]] de todo tipo de produtos, servizos e recursos naturais que elevaron para unha gran parte dos seres humanos o seu [[nivel de vida]] dunha forma antes insospeitada, pero que agudizaron as [[Igualdade social|desigualdades sociais]] e [[Centro-periferia|espaciais]] e deixan planteadas para o [[futuro]] próximo graves incertezas [[Ambiente|ambientais]].<ref>Úrsula Oswald [http://www.afes-press.de/html/Oswald_seguridade_ambiental_en_o_século.pdf ''Seguridade ambiental, un reto á supervivencia humana''] (presentación, 2009).</ref>
 
Os [[acontecemento]]s desta época víronse marcados por transformacións aceleradas na economía, a sociedade e a tecnoloxía que mereceron o nome de [[Revolución industrial]], á vez que se destruía a [[sociedade preindustrial]] e construíase unha [[Sistema de clases|sociedade de clases]] presidida por unha [[burguesía]] que contemplou o declive dos seus antagonistas tradicionais (os [[Privilexio|privilexiadoprivilexiados]]s) e o nacemento e desenvolvemento dun novo (o [[movemento obreiro]]), en nome do cal expuxéronse distintas alternativas ao [[capitalismo]]. Máis espectaculares foron ata as transformacións políticas e ideolóxicas ([[Revolución liberal]], [[nacionalismo]], [[totalitarismo]]s); así como as mutacións do mapa político mundial e [[Guerra mundial|as maiores guerras]] coñecidas pola humanidade.
 
A [[ciencia]] e a [[cultura]] entran nun período de extraordinario desenvolvemento e fecundidade; mentres que o [[arte contemporánea]] e a [[Historia da literatura moderna|literatura contemporánea]] (liberados polo [[romanticismo]] das suxeicións académicas e abertos a un [[espectador|público]] e un [[mercado]] cada vez máis amplos) víronse sometidos ao impacto dos novos [[medios de comunicación de masas]] (tanto os escritos como os audiovisuais), o que lles provocou unha verdadeira [[crise|crise de identidade]] que comezou co [[impresionismo]] e as [[vangardas]] e aínda non se superou.<ref>Poéticamente se explicita na oposición entre o [[elitismo]] de ''a minoría, sempre'' de [[Juan Ramón Jiménez]] e a ''inmensa maioría'' de [[Blas de Otero]]. A [[teoría da arte]] no século XX produciu toda clase de conceptos para expresar tal crise, desde a ''[[deshumanización da arte]]'' de [[José Ortega e Gasset]] ata a ''arte ensimesmada'' ou ''implicado na produción'' de [[Xavier Rubert de Ventós]].</ref>
Con todo, foi a evidencia do triunfo das forzas da modernidade o que fixo que precisamente na Idade Contemporánea se desenvólvese un discurso paralelo de [[crítica|crítica á modernidade]], que na súa vertente máis radical desembocou no [[niilismo]]. É posible seguir o fío desta crítica á modernidade no [[romanticismo]] e a súa procura das raíces históricas dos pobos; na filosofía de [[Arthur Schopenhauer]], [[Friedrich Nietzsche]] e posteriores movementos ([[irracionalismo]], [[vitalismo]], [[existencialismo]]); nos trazos máis experimentais da [[arte contemporánea]] e a [[Historia da literatura moderna|literatura contemporánea]] que, no entanto, reivindican para si a condición de literatura ou [[arte moderna]] ([[expresionismo]], [[surrealismo]], [[teatro do absurdo]]); en concepcións teóricas como a [[Posmodernismo|posmodernidade]]; e na violenta resistencia que, tanto desde o [[movemento obreiro]] como desde posturas radicalmente [[conservadorismo|conservadoras]], opúxose ''[[a gran transformación]] (The Great Transformation {{en}})''<ref>[[Karl Polanyi]] (1944); edición española: Madrid, La Piqueta, 1989. ISBN 84-7731-047-5.</ref> da economía e sociedade. Superar o ideal ilustrado de progreso e confianza optimista nas capacidades do ser humano, implicaba unha noción ''[[progresista]]'' e de confianza na capacidade do ser humano que efectúa esa crítica, polo que esas "superacións da modernidade" foron de feito novas variantes do ''discurso moderno''.<ref>Matthew Stewart, ''A verdade sobre todo, unha irreverente historia da filosofía con ilustracións'', Editorial Punto de Lectura, Madrid, febreiro de 2002, ISBN 84-663-0581-5, Páxinas 609-611.</ref>
 
== A Éra da Revolución" (1776-1848) ==
Nos anos finais do [[século XVIII]] e os primeiros do [[século XIX]] derrúbase o [[Antigo Réxime]] dunha forma que foi percibida polos contemporáneos como unha aceleración do [[tempo histórico|ritmo temporal da historia]], que trouxo cambios transcendentais conseguidos tras vencer de forma violenta a oposición das forzas interesadas en manter o pasado: todos eles requisitos para poder falar dunha [[revolución]], e do que para [[Eric Hobsbawm]] é ''A Era da Revolución''.<ref>O título orixinal en inglés ao libro de Hobsbawm (''op. cit''.) sobre ese período é ''The Age of Revolution'', co subtítulo ''Europe'' (Europa), o que determina que a data elixida para o seu inicio fose [[1789]] (a [[Revolución francesa]]) e non [[1776]] (a independencia dos Estados Unidos).</ref> Adoita falarse de tres planos no mesmo proceso revolucionario: o económico, caracterizado polo triunfo do [[capitalismo]] industrial que supera a fase [[Mercantilismo|mercantilista]] e acaba co predominio do sector primario ([[Revolución industrial]]); o social, caracterizado polo triunfo da [[burguesía]] e o seu concepto de sociedade de clases baseada no mérito e a ética do traballo, fronte á sociedade estamental dominada polos privilexiados desde o nacemento ([[Revolución burguesa]]); e o político e ideolóxico, polo que se substitúen as [[monarquía absoluta|monarquías absolutas]] por sistemas representativos, con constitucións, parlamentos e división de poderes, xustificados pola ideoloxía [[liberalismo|liberal]] ([[Revolución liberal]]).
 
[[Ficheiro:Luddite.jpg|thumb|''O líder dos ludditas''. Ao fondo, unha fábrica incendiada. Ilustración de 1812.]]
 
=== A máquina de vapor, o carbón, o algodón e o ferro ===
A experimentación da [[Máquina de vapor|caldeira de vapor]] era unha práctica antiga (o grego [[Herón de Alexandría]]) que se renovou no século XVI (os españois [[Blasco de Garay]] e [[Jerónimo de Ayanz y Beaumont|Jerónimo de Ayanz]]) e que a finais do século XVII producira resultados alentadores, aínda que aínda non aproveitados tecnoloxicamente ([[Denis Papin]] e [[Thomas Savery]]). En 1705 [[Thomas Newcomen]] desenvolvera unha [[máquina de vapor]] suficientemente eficaz para extraer a auga das minas alagadas. Tras sucesivas melloras, en [[1782]] [[James Watt]] incorporou un sistema de retroalimentación que aumentaba decisivamente a súa eficiencia, o que posibilitou a súa aplicación a outros campos. Primeiro á industria téxtil, que fora desenvolvendo previamente unha [[revolución téxtil]] aplicada aos fíos e tecidos de algodón coa [[lanzadeira volante]] ([[John Kay]], 1733) e a [[fiadora mecánica]] (''[[spinning Jenny]]'' de [[James Hargreaves]] -1764-, ''[[water frame]]'' de [[Richard Arkwright]] -1769, movida con enerxía hidráulica, aplicada en [[Cromford Mill]] desde 1771- e ''[[spinning mule]]'' ou ''[[mule jenny]]'' de [[Samuel Crompton]], 1779); e que estaba madura para a aplicación do vapor ao [[tear mecánico]] (''[[power loom]]'' de [[Edmund Cartwright]], 1784) e outras innovacións demandadas polos ''pescozos de botella'' aos que se forzaba aos subsectores sucesivamente afectados, pondo á industria téxtil inglesa á cabeza da produción mundial de teas. Logo aos transportes: o [[barco de vapor]] ([[Robert Fulton]], [[1807]]) e posteriormente o [[ferrocarril]] ([[George Stephenson]], 1829), cuxo desenvolvemento se viu obstaculizado polos receos sociais que suscitaba; pero que permitiu extraer toda a potencialidade ás vías férreas de uso mineiro e tracción animal e humana que viñan utilizando extensivamente co ferro de [[Coalbrookdale]] fundido con [[coque]] ([[Abraham Darby I]], [[1709]]; ponte de [[Ironbridge]], 1781). O vapor, o carbón e o ferro aplicáronse a todos os procesos produtivos susceptibles de mecanización. O invento de Watt representara o salto decisivo cara á industrialización, e Inglaterra, a primeira en facelo, converteuse en ''o taller do mundo''.
 
 
A analoxía entre os períodos da [[historia de Roma]] (Monarquía-República-Imperio) e os moito máis efémeros da Revolución de 1789 (repetidos na evolución posterior da [[Historia dos Estados Unidos de América]])<ref>foi obxecto de moi abundante literatura, por exemplo [[Raymond Aron]] (''A república imperial'', 1973) ou [[Gore Vidal]] (''Imperio'', 1987; ''O último imperio'', 2000).</ref> non deixou de ser tida en conta polos propios contemporáneos, que se non só se inspiraban na antigüidade grecorromana para o [[Neoclasicismo|arte neoclásico]], senón tamén para o seu sistema político e os seus símbolos ([[gorro frigio]], [[fasces]], [[aguia romana]], etc.).
== Notas ==
{{listaref|2}}
=== Bibliografía ===
* [[Miguel Artola|ARTOLA, Miguel]] y [[Manuel Pérez Ledesma|PÉREZ LEDESMA, Manuel]], ''Historia del mundo contemporáneo'', Madrid, Anaya, ISBN 84-207-3052-1
 
== Véxase tamén ==
=== Outros artigos ===
*[[Historia do mundo contemporáneo]]
 
[[fr:Époque contemporaine]]
[[hi:समकालीन]]
[[hr:NajnovijeSuvremena dobapovijest]]
[[ht:Tan kontanporen]]
[[hu:Legújabb kor]]
76.004

edicións