Diferenzas entre revisións de «Xunta Suprema do Reino de Galicia»

sen resumo de edición
(Engadín máis capítulos)
{{en uso}}
 
[[Ficheiro:Cedulareinogaliza.jpg|thumb|dereita|250px|Escudo de armas do Reino de Galicia, na capa dunha ''Real Cédula'' de 1734.]]
[[Ficheiro:Mapa do Reino da Galiza (1773).jpg|thumb|dereita|250px|Mapa do Reino de Galicia (1773).]]
[[Ficheiro:La familia de Carlos IV.jpg|thumb|200px|''[[La familia de Carlos IV]]'' por [[Francisco de Goya|Goya]], 1800-1801. ([[Museo do Prado]]).]]
[[Ficheiro:Fernando de Borbón, príncipe de Asturias.jpg|thumb|200px|[[Fernando VII|Fernando de Borbón]], Príncipe de Asturias. Retratado por [[Goya]] (1800).]]
[[Ficheiro:MotíndeAranjuez(2006).JPG|thumb|200px|Escea do ''Motín de Aranjuez'' na representación do mesmo, co Palacio Real de fondo, celebrada o 11 de setembro de 2006.]]
[[Ficheiro:Napoleon in His Study.jpg|thumb|200px|[[Napoleón Bonaparte]] nas [[Tullerías]] (1810). Retratado por [[David]].]]
[[Ficheiro:Don Francisco de Paula of Bourbon, Infante of Spain (1794-1865) by Vicente Lopez y Portaña.jpg|thumb|200px|O infante Francisco de Paula de Borbón (1794-1865), retratado por [[Vicente López]].]]
[[Ficheiro:Murat2.jpg|thumb|200px|[[Xoaquín Murat]], Mariscal de Francia, Príncipe do Imperio, Gran Duque Berg, Rei de Nápoles en 1808. Retrato ca. 1808.]]+
[[Ficheiro:Monumento a Daoiz y Velarde.jpg|thumb|200px|Monumento a Daoíz e Velarde na ''Plaza del Dos de Mayo'' de Madrid. O arco é a antiga porta do Cuartel de Monteleón.]]
[[Ficheiro:Pedro Alcántara de Toledo y Salm-Salm.png|200px|thumb|Pedro de Alcántara Álvarez de Toledo y Salm-Salm, duque del Infantado e Presidente do Consello de Castilla (1808 - 1809).]]
[[Ficheiro:Palafox-goya.jpg|thumb|200px|O capitán xeneral José de Palafox, pintado por [[Goya]].]]
[[Ficheiro:Joseph-Bonaparte.jpg|thumb|200px|[[Xosé I de España|Xosé I]] Bonaparte, rei de España (1808-1813), retratado por François Gérard (ca. 1806).]]
[[Ficheiro:Count of Floridablanca by Goya.jpg|thumb|200px|[[José Moñino y Redondo]], I [[conde de Floridablanca]], Presidente da Xunta Central Suprema e Gobernativa do Reino (1808), retratado por [[Goya]] contra 1783.]]
[[Ficheiro:Carlota Joaquina.jpg|thumb|200px|A infanta Carlota Xoaquina de Borbón.]]
 
En [[1808]] un conxunto de circunstancias ocasionais crearon unha coxuntura favorábel para que un amplo sector da opinión se comprometese na loita polo poder, co obxectl de levar a cabo unha radical transformación dos supostos que servian de base á España do [[Antigo Réxime]]. O fin da etapa reformista dos [[Borbón]]s ilustrados [[Fernando VI de España|Fernando VI]] e [[Carlos III de España|Carlos III]]) foi o fin dunha grande ilusión que provocou unha frustración na conciencia nacional. A conciencia da crise do Antigo Réxime é un sentimento xeralizado na opinión que se fai pública, aínda que inicialmente non se formule como un proxecto [[Revolución|revolucionario]], senón como un programa de reformas. A partir de 1808, e en medio dunha terríbel guerra, especialmente destrutora pola natureza do seu plantexamento estratéxico, os poderes constituídos promoven, con relativa eficacia, o trunfo dos seus respectivos modelos de organización sociopolítica: os ''[[afrancesado]]s'', en cuxa fila militan algúns elementos de indudábel capacidade, non vacila en utilizar a posibilidade que [[Napoleón]] lles brinda para a realización dun programa de reformas que faga innecesaria a revolución. A guerra non lles permitiría poñer en práctica o seu programa e, cando chegou a paz, a súa colaboración co ''[[inimigo]]'' levaríaos ao desterro e o desprestixio social acompañaríaos de por vida polo seu colaboracionismo. Os ''[[liberalismo|liberais]]'', donos do poder en España nos seis anos que durou o coflito armado, non tiveron oportunidade máis que de promulgar as leis que desenvolvían os puntos básicos do seu programa, e aínda isto de foma incompleta.<ref>Artola, Miguel (1973): ''La burguesía revolucionaria (1808-1869)''. Historia de España Alfaguara V. Madrid: Alianza Editorial/Alfaguara, pp. 7-8.</ref>
Un pequeno grupo de persoas logrou impedir o intento, pero a intervención dun batallón da garda, que incluso utuilizou a súa artillaría contra os amotinados, desencadeou unha violenta reacción popular qeu se estendeu a toda a cidade. Os franceses foron atacados, e os madrileños, donos da rúa, trataron de ocupar as portas da cidade para pechalas ás forzas francesas acampadas a extramuros. [[Murat]] puido despregar as súas tropas, que atacaron aos paisanos. A [[Porta do Sol]] e o [[Cuartel de Monteleón|Parque de Monteleón]] concvertéronse nas horas seguintes nos centros dunha desesperada resistencia protgonozada por civís sen outras armas que as que lograron durante o combate, resitencia á que se sumaron unicamente os artilleiros do mesmo parque, no que morreron os capitáns [[Luis Daoíz]] e [[Pedro Velarde]] e o tenente [[Jacinto Ruiz]], mentres que as restantes forzas da gornición mantivérnose acuarteladas en cumprimento das ordes recibidas. A reacción dos soldados imperiais foi moi violenta, asasinado á xente a cegas, e a ela seguiu una sistemática represión ordeada por Murat.
 
A partir do 2 de maio, a Xunta de Goberno, titular do exercio da soberanía, recoñecida e obedecida como tal por todas as autoridades do país, entra en crise, e a dualidade de opoderes que coexistían desde a saída do momnarca foi liquidada polo duque de Berg, que aproveitou a situación para engadir á súa condición de lugartenente imperial a presidencia da propia Xunta, despois de enviar a Baiona ao infante presidente, co que reuniu na súa persoa a suprema autoridade sobre os españois e os frenceses ocupantes. As vacilacións da Xunta e o seu temolr a comprometerse cunha ibniciativa que desencadease a guerra, descualificouna aos ollos dos españois, que buscarían en autoridades de inferior nivel unha dirección disposta a levalos á loita contra os francersesfranceses.<ref>Artola, Miguel (1973): ''La burguesía revolucionaria (1808-1869)''. Historia de España Alfaguara V. Madrid: Alianza Editorial/Alfaguara, pp. 9-11.</ref>
===== AO XuntaConsello de Goberno, o ''Consejo de Castilla'', as Xuntas Supremas provinciaisCastela e a Xunta Centralde Goberno =====
 
O [[Consello de Castela]] convertérase, ao longo do [[século XVIII]], na peza clave do sistema institucionl español. O hispanista francés [[Desdevises Du Dézert]]<ref>Georges Desdevises Du Dézert (Lessay, Manche, Baixa Normandía, Francia 1854 - Chamalières, Puy-de-Dôme, Auvernia, Francia, 1942), foi un historiador, novelista, poeta e crítico literairio francés, prolífico autor duna vasta obra que abarcou multitude de asuntos. Doutor en dereito, as súas primeiras obra son asteses de licenciatura e doutoramento, pero non se dedicou a este oficio (acutou só unha vez nun tribunal de Caen, e como avogado de oficio). Tamén licenciado en Letras, foi prefesor de historia no ''lycée'' de Lorient en 1878, data que inicia unha brillante carreira no ensino que o leva a Le Mans, Tours, Rennes, de novo Caen e finalmente, en 1892, a Clermont-Ferrand. Na universidade desta última cidade foi decano da Facultade de Letras en 1907. A súa obra abarca aspectos relacionados coa Normandía, Auvernia e España e o mundo hispánico, tanto que o seu amigo Louis Bréhier dixo del que "este normando imbuíuse do espírito do seu país de adopción, de xeito que pode cicirse que, despois de España, é Auvernia quen ocupa máis lugar na súa obra".</ref> definiuno dicindo del que:
{{cita|''"Era simultaneamente un comité lexislativo, un consello político, o centro da adminisrtración e un alto tribunal de xustiza administrativa, civil e penal"''.<ref>Desdevises Du Dézert, Georges (1899): ''L’Espagne de l’ancien régime: les institutions''. Paris: Société française d'imprimerie et de librairie.</ref>}}
Sen a colaboración do Consello non era posíbel manexar a complicada engrenaxe da administración epañola. Pero a súa actuación nos meses críticos de maio-xuño, baixo a presidencia de Arias Mon y Velarde, limitouse, no exercicio das súas funcións gobernativas, ao mantemento da orde, pregándose no exercicio das súas funcións lexislativas, a dar forma legal á vontade das ordes dos invasores e da Xunta de Goberno. En ambos os casos o Consello buscaba desesperadamente, fonte ás medidas que se lle impoñen, librar a súa responsabilidade mediante protestas ''formais'', recorrendo noutros casos, a negar a súa competencia para tomar determinadas decisións. A súa manifesta colaboración cos invasores minará o seu prestixio, e a súa influencia, entre os partidarios de combater aos franceses, que cada díoa ían en aumento.<ref>Artola (1973), p. 12.</ref>
 
Ante a inacción do Consello de Castela que, por outra parte, andaba disperso, e da Xunta de Goberno, instituicións das que non se reciben nas provincias máis que recomnendacións pacifistas en lugar da esperada incitción á loita contra ''[[Francia|o francés]]'', correspondería ás Audiencias e aos Capitáns Xeneris, os seus presidentes (nas funcións gobernativas), o exercicio da ''soberanía'', da que non quixeran facerse cargo as instancias superiorers. Pero a resistencia destes a asumila (cuxa primeira manifestación debía ser a declaración de guerra a [[Napoleón]]) conduce á ruptura do vello sistema, para encher o baleiro de poder. Mesmo naqueles lugares onde non había unha presenza de franceses, como en [[Galicia]], as autoridades lexitimamente constituídas esforzáronse, con todos os medios ao seu alcance, en mater a orde pública e en evitar c alquera incidente que puidera ''incomodar'' aos invasores.
 
En contraste con esta política de apaciguamento xorde unha presión ''popular'' para que se declare a guerra ao invasor, sen ter en conta o desequlibrio que existía entre as forzas armadas de España e Francia. Esta orrente de opinión mobilizou a amplos sectores da poboación atñe o punto de aparecer como unánime fronte a posuición contemporizadora das autoridades. Estes movementos, para lograr impoñer a guerra, veríanse obrigados a adoptar procedementos insurreccionais, ''revolucionarios'', substituíndo as antigas autoridades por institucións cuxa única leximitidade era a vontade do pobo do que xorden.
 
A longa serie de alborotos e movementos, á vez patrióticos e insurreccionais, que teñen lugar en todo o país nos meses de maio e xuño, determinaron ujhn cambio radical na configuración do réxime, de tal xeito que ao final dun curto período de tan só cinco ou seis semanas non unha soa das autioridades lexítimas continuaba no exercicio do poder. Como consecuencia do levantamento das cidades, constituíronse en todas partes Xuntas que asumen o exercicio, sen limitacións, da soberanía. [[A Coruña]], [[Oviedo]], [[Valladolid]], [[Badajoz]], [[Sevilla]], [[Lleida|Lérida]] e [[Zaragoza]] foron o lugares nos que o levantamento desembocou na constitución de ''Xuntas Supremas provinciais'' que substiruíron ás antigas autoridades e promoveron a extensión do movemento a todas as outras cidades.
 
Así, nos primeiros días de xuño, a Península estaba gobernada da seguinte forma:
* Hai dous capitáns Xenerais, Cuesta (de Castela a Vella) e Palafox (Aragón), que de feito teñen todo o poder nos seus respectivos territorios. Tanto, que o propio Cuesta pretendeu ser nomeado rexente, o mesmo que o marqués de Lazán, irmán maior de [[José de Palafox|Palafox]].<ref>Frenández de Pinedo, E. ''et al.'' (1980): ''Centralismo, Ilustración y agonía de Antiguo Régimen (1715-1833)''. Vol. VII de: Manuel Tuñón de Lara (dir.) ''Historia de España''. Barcelona: Editorial Labor, p. 271.</ref>
* Trece ''Xuntas Supremas'', cada unha delas cunha dirección colexiada e, dependendo delas, unha restra de Xuntas de armamento e locais, que recoñecen a súa autoridade.
A antiga administración non existía ou, cando nalgures subsistira, quedara totalmente subordinada á autoridade da correpondente Xunta provincial ou local, que a ratificara pero recurtándolle as atribucións.<ref>Artola (1973), p. 13.</ref>
 
O carácter popular do levantamento fixo que as forzas que impuxeron a guerra víranse moitas veces na necesidade de recorrer a persoas de maior representación, máis ''coñecidas'', para formaren a xuntas que, en moitos casos, foron as mesmas autoridades derrocadas as que as integraran naquelas, aínda que, na súa nova función, actuaban non como axentes da coroa, senón como representantes do pobo.
 
O resultado máis importante que se derivou dos sucesos de maio-xuño foi a traslación do poder a mans de institucións xurdidas do levantamento popular, fenómeno acompañado do sentimento dunha asunción popular da soberanía, sentimento que se ve reflectido en todos os escritos do momento e que tería unha importantísima repercusión no inmediato plantexamento da organización política. Os textos ao respecto son explícitos e abundntes, pero baste co exemplo da actitude, e a linguaxe empregada, da Xunta Suprema de Galicia:
 
{{cita|''El Reyno por decreto del día de ayer, acordó, que como Potestad Suprema y Soberana, en representación de su Monarca el Señor Don Fernando VII, preso y detenido en Francia, se le dé el tratamiento de ''Alteza'': Lo que avisa á V.S. para su noticia, y que comunique esta resolución a quien corresponda.|Reyno de Galicia 21 de Junio de 1808.<ref>Barreiro (1983), p. 51.</ref>}}
 
===== A Xunta de Goberno e Xuntas Supremas provinciais =====
 
A necesidade de coordinar o esforzo bélico (e tamén a conciencia da unidade nacional) conduciron á creación sun ''goberno central'' nun prazo excepcionalmente breve, especialmente tendo en conta os medios de comunicación da época, e tamén o pluralismo de poderes que existía. As Xuntas provinciais promoveron, mediante iniciativas desordenadas pero converxentes, a formación dun goberno nacional, cuxa constitución se produciu en pouco más de tres meses. A unanimidade en canto á neceside dun goberno central trocábase nunha pluralidade de opinións, difíciles de harmonizar, á hora de determinar a súa composición e mais as súas competencias. As pronicpais alternativas eran tres:
* os partidarios do establecemento dunha rexencia;
* os partidarios de unir nun só corpo de goberno ás vellas e ás novas autoridades, e
* os máis radicais, que se negaban a entregar o poder aos que mostraran, no momento da invasión, unha debilidade que consideraban delito de lesa patria.
Finalmente triunfou o criterio, intermedio, da Xunta de [[Sevilla]], favorábel a delegar o poder en mans de representantes elixidos polas Xuntas, aceptándose a proposta da de [[Granada, España|Granada]] de que fosen dous por cada unha delas. Os delegados procedentes do sur, sen esperar aos que procedían do máis afastado norte chegaran, decidiron constituírse en ''Xunta Central'' (o seu nome oficial e completo era ''Xunta Central Suprema e Gobernativa do Reino'') o [[21 de setembro]] de [[1808]]. A Xunta Central, á marxe das funcións de gorberno, promoveu a reunión de Cortas (que serían as famosas [[Cortes de Cádiz]]), tolerou unha moi ampla liberdade de imprenta e levou a cabo unha consulta ao pañis, que favorceu a exoplictación de toda clase de demandas.<ref>Artola (1973), pp. 14-15.</ref>
 
===== A Xunta Central =====
 
A Xunta Central era o único órgano de goberno supremo de España, pois a monarquía non existía ''de facto'' dado que os patriotas non aceptaban a [[Xosé I de España|Xosé I]] (proclamado polo seu irmán Napoleón como rei de España en xullo de 1801), e as vellas autoridades, como o Consello de Catilla, andaban dispersas. A composición da Xunta axuda a comprendr a súa política. Presidíaa o [[conde de Floridablanca]], un vello inimigo da [[Revolución francesa]]. A súa elección seguramente debíase ao feito de que fora a Xunta de [[Murcia]] a primeira en pedir (en xullo de 1808) a constitución da Central.<ref>[http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01383853100359730756024/p0000001.htm#I_1_ Instrucciones del Conde de Floridablanca a la Junta de Murcia, para la erección de la Suprema Central del Reino]. Murcia, 19 de agosto de 1808.</ref> Antano reformista, os sucesos da Revolución francesa fixeron que cambiara de forma radical o seu punto de vista político, converténdose nun reaccionario. Tras o levantamiento contra los franceses, José Moñino organizou a Xunta Suprema de Murcia, apoiando a candidatura da infanta [[Carlota Xoaquina de Borbón]] á rexencia.<ref>Etchepareborda, Roberto (1972): ''Qué fue el carlotismo''. Buenos Aires: Ed. Plus Ultra.</ref> <ref>Carlota Xoaquina Tereas de Borbón e Borbón-Parma (25 de abril de 1775 – 7 de xaneiro de 1830), infanta de España, era a filla primoxénita do rei Carlos IV. Con apenas dez anos de idade foi obrigada a casar co príncipe Xoán de Braganza(futuro Xoan VI de Portugal), segundo fillo de María. En 1808 Xoán VI dispuxo a fuxida, rumbo a Brasil, da familia real portuguesa, e entre 1808 e 1812, Carlota Xoaquina pretendeu reemprazar ao seu irmán Fernando VII como rexente de España en tanto durara a prisión deste e a usurpación do trono español por parte de Xosé Bonaparte. Alegaba Carlota ser a única integrante da familia de Carlos IV que non estaba apresada polos franceses. A súa cercanía ao vicerreinado do Río da Prata provocou a creación dun ''partido carlotista'' en Buenos Aires, que pretendía valerse de Carlota Xoaquina para conseguir a independencia do territorio do Río da Prata. En efecto, Carlota aspiraba tamén a aproveitar a invasión napoleónica de España para asegurarse un trono para si mesma en América do Sur. A interferencia da diplomacia británica e a política expansionista do seu esposo fixeron fracasar o proxecto. Xoán VI determinou que, se a súa esposa era proclamada rexente de España, entón o propio rei portugués tería dereitos sobre o Vicerreinado do Río da Prata como esposo da rexente. Esta insinuación de Xoán VI fixo que o plan perdera todo apoio en Buenos Aires, onde non se desexaba caer baixo dominio portugués. Por outra parte, a ocupación francesa en España facía que Gran Bretaña rexeitara a existencia dunha rexente española en Buenos Aires.</ref>
 
Inicialmente a Xunta Central estaba fomada por 24 membros, que posteriormente pasarían a ser 35. Entre eles había tres ex ministros (Floridablanca, Jovellanos e Valdés), cinco [[Grandeza de España|grandes de España]], tres marqueses, catro condes, dous xenerais, cinco altos funcionarios, catro membros do alto clero e só dous representantes do que puideramos chamar [[burguesía]].<ref>Baugmarten, Herman (1868-1871): ''Gechichte Spaniens zur Zeit der französischen Revolution bis auf unsere Tage''. Leipzig: Hirzel, 3 partes en 4 vols. en p. 312.</ref>
 
A Xunta tomou o título de ''Maxestade'' o que, coa súa mera formulación, saíu ao paso das abmbicións dalgúns memobros da familia real, como o citado da infanta Carlota. Pero, illada en Aranjuez, sen contacto co pobo ou, —o que é máis probábel— respondendo á formación tradicional dos seus membros, cometeu o erro de volver a convocar ao Consello de Castilla, reucitando así no órgano prerrevolucionario o máximo inimigo da súa propia significación. Foi este un dos primeiros e máis graves erros deste corpo político que, porén, subsistiu a paesar don manexos do Consello, a pesar de que os aliados ingleses presionaban a favor dunha autoridade más expeditiva.<ref> Frenández de Pinedo, E. et al. (1980), p. 271.</ref>
 
== O levantamento de Galicia ==
31.856

edicións