Diferenzas entre revisións de «Harún al-Rashid»

sen resumo de edición
(arranxiño)
[[Ficheiro:Harun Al-Rashid and the World of the Thousand and One Nights.jpg|thumb|280px|Harún al-Rashid no ''Mundo das Mil e unha Noites''. Miniatura árabe que represntarepresenta ao califa.]]
 
'''Harún al-Rashid''' <ref>Tamén transcrito '''Hārūn al-Rashīd''', '''Haroun ar-Rachid''', '''Harun al-Raschid''', '''Haroon al Rasheed''' ou '''Harun al-Rashid''' [tamén '''Harune Arraxide'''], entre outras formas acordes coas fonéticas francesa, alemá, inglesa e portuguesa.</ref> (en [[lingua árabe|árabe]] '''هارون الرشيد''', ''Aarón o Xusto'', [[Rayy]], [[Persia]], [[17 de marzo]] de ca. [[766]] - [[Tus]], [[24 de marzo]] de [[809]]) foi o quinto e máis famoso [[califa]] da dinastía [[abasí]] de [[Bagdad]]. Gobernou desde o 14 de septembrosetembro de [[786]] até a súa morte.
 
No seu reinado o [[Califato Abbasí|califato abasí]] chegou ao cumio do seu poderío, un período de excepcional esplendor cultural, científico e económico.
 
==Vida==
[[Ficheiro:Abbasid Caliphate most extant.png|thumb|esquerda|280px|O Califato abasí (en cor verde clara e escura) na súa máxima extensión, contra o ano 850. <br><small>Os territiorios en verde escuro ([[Al-Ándalus]]) perdéronse cedo.</small>]]
[[Ficheiro:Harun-Charlemagne.jpg|thumb|esquerda|280px|Harun al-Rashid recibe a unha delegación de [[Carlomagno]].]]
[[Ficheiro:Iren and Constantin.jpg|thumb|esquerda|280px|A empreatrizemperatriz [[Irene]] e [[Constantino]].]]
 
Harún era fillo de [[Al-Mahdi]], terceiro califa abasí, que gobernou entre [[775]] e [[785]], e [[Al-Jayzuran]], unha antiga escrava do [[Iemen]] e muller de forte personalidade que influiuinfluíu considerabelmente nos reinados do seu marido e os seus fillos.
 
Descoñécese a data exacta do seu nacemientonacemento,<ref>Kennedy, Hugh (2008): ''La corte de los califas.'' Barcelona: Crítica, páx. 78. (Kennedy cita a:Abbott, Nabia (1946): ''Two Queens of Baghdad'', University of Chicago Press (segunda impresión, Al Saqi, Londres, 1986), páxs. 23-24.</ref> que podería ser en calquera momento entre os anos 763 e 767, aínda que aparentemente o máis probábel é que ocorrera en 766.
 
É seguro, en cambio, que tanto Harún como o seu irmán maior Musa, o futuro califa [[al-Hadi]]), naceron en Rayy (localidade ao sur da moderna [[Teherán]]), onde seu pai residía como vicerreyvicerrei da zona oriental do califato.<ref>Kennedy, Hugh, ''Op. cit.'' páxs. 38 e 78.</ref>
 
O seu primeiro acto público de relevancia foi acompañar ao seu pai nunha [[peregrinación]] ás cidades santas de [[A Meca]] e [[Medina]], no outono de [[777]].<ref>Kennedy, Hugh. ''Op.cit.'' páx. 79.</ref> PocuoPouco despois, se lle asignou como titor a Yahya ibn Khalid ibn Barmak (Yahya el Barmací), un experimentado funcionario e amigo íntimo da familia real, quen chegou a desempeñar un rol de veradeiroverdadeiro pai na vida de Harún.<ref>Kennedy, Hugh. ''Op. cit.'', páx. 80.</ref>
 
No verán de [[780]] encargóuselle conducir unha campaña contra os [[Imperio bizantino|bizantinos]] na zona dos montes [[Tauros]], o que simultaneamente lle brindaba unha formación militar e a oportunidade de darse a coñecer no exército. Acompañárono Yahya el Barmací, como administrador das finanzas do exército, e o chambelán Rabi ibn Yunus.
 
Despois dun sitio de 8oito días, logrou a rendición do castelo fronteirizo de [[Samalu]], cuxa gornición foi deportada a Bagdad (a fortaleza volvería a mans bizantinas pouco despuésdespois).<ref>Kennedy, Hugh. ''Op. cit.'', páxs. 80-82.</ref>
 
En [[782]] Harún liderou unha expedición de maior envergadura que derrotou ao exército bizantino e alcanzou o [[Bósforo]].
 
A emperatizemperatriz bizantina [[Irene]] tivo que comprometerse a pagar un tributo ao califa, durante tres anos, consistente nuns de 70.000 a 90.000 [[dinar]]es anuais.<ref>Kennedy, Hugh. ''Op. cit.'', páxs. 82-83.</ref> <ref>Herrin, Judith (1973): "La crisis de la iconoclastia" en Maier, Franz Georg (2000): ''Bizancio.'' México: Siglo XXI, páx. 99. ISBN 968-23-0496-2</ref>
 
Harún estivo moi influído pola vontade da súa nai no goberno do imperio até a morte desta en [[789]]. O seu principal ministro, o visir Giafar el Barmesida, os fillos deste e outros miembrosmembros da familia [[barmáquida]] controlaron xeralmente a administración.
 
O imperio abasí empezou a desmoronarse con el e a soberanía do seu reino non foi nunca recoñecida polos [[aglabís]] de [[Tunes]], como tampouco polos [[idrisís]] de [[Marrocos]] e os [[omeia]]s de [[Al-Ándalus]].
Coa intención de sufocar persoalmente unha rebelión na provincia oriental de [[Khorasán]], Harún abandonou Bagdad á cabeza dun exército o [[5 de xuño]] de [[808]], acompañado polo seu fillo [[al-Mamun]].
 
A finais do ano chegaron á cidade de [[Tus]], en Khorasán (ao norestenordeste do moderno [[Irán]]).
 
Alí enfermou, e encomendou a al-Mamun que continuara a expedición.
* A historia dunha das viaxes de Harún proporciona o clímax do xogo de títulos e o final da novela de [[Italo Calvino]] ''[[Se unha noite de inverno un viaxeiro]]'' (''Se una notte d'inverno un viaggiatore''), 1979.
 
* Os dous protagonistas da novela ''Haroun and the Sea of Stories'' de [[Salman Rushdie]] (1990) son Harún e o sueseu irmán Rashid Khalifa.
 
* Nas ''The Sten Chronicles'', novelas de ciencia ficción de [[Allan Cole]] e [[Chris Bunch]], o personaxe do Emperador Eterno usa o nome "H. E. Raschid" como sinónimo; isto confírmase, no derradeiro libro da serie, cunha referencia do personaxe [[Richard Francis Burton|Burton]] á tradución do ''Libro das mil e unha noites''.
* Na historia ''The BFG'' de [[Roald Dahl]], o Sultán de [[Bagdad]] di que ten un tío chamado Califa Harún al-Rashid.
 
* Na novela de aventuras ''[[Os fillos do capitán Grant]]'' de [[Jules Verne]], Jacques Paganel conta "unha pequena hitoriahistoria árabe" dun "fillo do grande Harún-al-Raschid."
 
===Filmes===
===Cómics===
 
* O libro hunmorísticohumorístico ''[[The Sandman (DC Comics Modern Age)|The Sandman]]'' inclúe una historia (a nº 50, "Ramadan") situada no mundo das ''Noites de Arabia'', das que Harún al-Rashid é o protagonista.
 
* ''[[Haroun El Poussah]]'' na revista de banda deseñada cómica francesa ''[[Iznogoud]]'' é unha versión satírica de Harún al-Rashid.
===Videoxogos===
 
* Harún al-Rashid apeareceaparece como o líder de Arabia no videoxogo ''[[Civilization 5]]''.
 
===Outros===
 
O futuro presidente dos [[Estados Unidos]] [[Theodore Roosevelt]], cando era o ''Comisionado do Departamento de Policía de Nova York'', era alcumado nos periódicos locais como "Haroun-al-Roosevelt" polo seu hábito de pasear en solitario polas rúas de [[Manhattan]] para, subeptriciamentesubrepticiamente, ''cahar'' aos policías fóra dos seus postos. (Nas mil e unha noites, Harún al-Rashid percorría de noite as rúas de [[Bagdad]] vestido de mercader para observar a vida das xentes).
 
==Notas==
==Véxase tamém==
{{commonscat|Harun al-Rashid}}
 
===Bibliografía===
* Clot, André (1990): ''Harun Al-Rashid and the Age of a Thousand and One Nights''. New Amsterdam Books. ISBN 0941533654
 
===Outros artigos===
* [[As mil e unha noites]].
* [[Abasí]].
* [[Califato]].
* [[Imperio islámico]].
* [[Islam]].
 
{{sucesión | título = [[Califato Abbasí|Califa abasí de Bagdad]]| predecesor =[[Al-Hadi]]| sucesor = [[Al-Amin]] | período = 786–809}}
176.518

edicións