Abrir o menú principal

Cambios

m
bot Engadido: dv:ސެލެނިއަމް; cambios estética
| colspan="2" align="center" | [[Arsénico]] - '''Selenio''' - [[Bromo]]
|-----
| rowspan="3" valign="center" | [[xofre|S]]<br />'''Se'''<br />[[Telurio|Te]]&nbsp;&nbsp;<br />&nbsp;<br />&nbsp;
|-----
| align="center" | [[Ficheiro:Se-TableImage.png|250px]]
| [[Elementos do grupo 16|16]], [[Elementos do periodo 4|4]] , [[Elementos do bloque p|p]]
|-----
| [[Densidade]], [[dureza|dureza Mohs]]
| 4790 [[quilogramo por metro cúbico|kg/m³]]<small>(300[[Kelvin|K]])</small>, 2
|-----
| [[cor|Apariencia]]
| align="center" | gris metálico<br />[[Ficheiro:Se,34.jpg|125px]]
|-----
! colspan="2" bgcolor="#a0ffa0" | Propiedades atómicas
|-----
| [[Masa atómica]]
| 78,96 [[Unidade de masa atómica|uma]]
|-----
| [[Radio covalente]] || 116 pm
|-----
| [[Radio de Van der Waals]]
| 190 pm
|-----
| [[Configuración electrónica]]
| <nowiki>[</nowiki>[[Argon|Ar]]<nowiki>]</nowiki>3d<sup>10</sup>4p<sup>4</sup>4s²
|-----
| [[Estado de oxidación|Estados de oxidación]] ([[óxido]])
| ±2,'''4''',6 ([[ácido]] forte)
|-----
| [[Redes de Bravais|Estrutura cristalina]]
| [[Sistema cristalino hexagonal|Hexagonal]]
|-----
! colspan="2" bgcolor="#a0ffa0" | Propiedades físicas
|-----
| [[Estado da materia]]
| [[sólido]] ([[magnetismo|__]])
|-----
| [[Punto de fusión]]
| 494 [[Kelvin|K]]
|-----
| [[Punto de ebulición]]
| 957,8 K
|-----
| [[Entalpía de vaporización]]
| 26,3 [[quilojulio por mol|kJ/mol]]
|-----
| [[Entalpía de fusión]]
| 6,694 kJ/mol
|-----
| [[Presión de vapor]]
| 0,695 [[Pascal (unidad)|Pa]] a 494 K
|-----
! colspan="2" bgcolor="#a0ffa0" | Información diversa
|-----
| [[Electronegatividade]]
| 2,48 ([[Escala de Pauling|Pauling]])
|-----
| [[Calor específica]]
| 320 [[Julio por quilogramo kelvin|J/(kg*K)]]
|-----
| [[Conductividade eléctrica]]
| 1,0 x 10<sup>-10</sup> x 10<sup>6</sup> m<sup>-1</sup>·[[ohmio|Ω]]<sup>-1</sup>
|-----
| [[Conductividade térmica]]
| 2,04 [[Vatio por metro kelvin|W/(m*K)]]
|-----
| 1° [[Enerxía de ionización|potencial de ionización]]
| 941 kJ/mol
|-----
| 2° potencial de ionización
| 2045 kJ/mol
|-----
| 3° potencial de ionización
| 2973,7 kJ/mol
|-----
| 4° potencial de ionización
| 4144 kJ/mol
|-----
O '''selenio''' é un [[elemento químico]] da [[táboa periódica]] de símbolo '''Se''' e [[número atómico]] 34.
 
== Características principais ==
O selenio pódese atopar en varias formas alotrópicas. O selenio amorfo existe en dúas formas, a vítrea, '''negra''', obtida ao arrefriar rapidamente o selenio líquido, funde a 180 [[grao centígrado|°C]] e ten unha densidad de 4,28 g/cm³, a vermella, coloidal, obtense en reaccións de redución; o selenio '''gris''' cristalino de estrutura hexagonal, a forma máis común, funde a 220,5 &nbsp;°C e ten unha densidad de 4,81 g/cm³; e a forma '''vermella''', de estrutura monoclínica, funde a 221 &nbsp;°C e ten unha densidad de 4,39 g/cm³.
 
É insoluble en auga e [[alcohol]], ligeramente soluble en disulfuro de carbono e soluble en [[éter (química)|éter]].
Exhibe o [[efecto fotoeléctrico]], convertendo a [[luz]] en [[electricidade]], e, ademais, a súa [[conductividade eléctrica]] aumenta ao expoñelo á luz. Por baixo do seu punto de fusión é un material [[semicondutor]] tipo p.
 
== Aplicacións ==
O selenio úsase en varias aplicacións [[electricidade|eléctricas]] e [[electrónica]]s, entre outras [[célula solar|células solares]] e [[rectificador]]é. En [[fotografía]] emprégase para intensificar e incrementar o rango de tons das fotografías en branco e negro e a durabilidad das imaxes, así como en [[xerografía]]. Engádese aos [[aceiro inoxidable|aceiros inoxidables]] e utilízase como [[catalizador]] en reaccións de [[deshidrogenación]].
* O seleniato de sodio úsase como insecticida, en [[medicina]] para o control de enfermidades animais e, do mesmo xeito que o [[arsénico]], na fabricación de vidro para eliminar a cor verde causado polas impurezas de [[ferro]].
* O selenito de sodio tamén se emprega na industria do vidro e como aditivo para chans pobres en selenio e o selenito de amonio na fabricación de vidro e [[esmalte]] vermellos.
* Os sulfuros úsanse en medicina veterinaria e champús anticaspa.
* O dióxido de selenio é un catalizador adecuado para a [[oxidación]], [[hidroxenación]] e deshidrogenación de [[química orgánica|compostos orgánicos]].
* A adición de selenio mellora a resistencia ao desgaste do [[caucho]] vulcanizado.
 
== Papel biolóxico ==
O selenio é un [[micronutriente]] para todas as formas de vida coñecidas que se atopa no [[pan]], os [[cereais|cereais]], o peixe, as carnes e os ovos. É [[antioxidante]], axuda a neutralizar os [[radical libre|radicais libres]], induce a [[apoptose]], estimula o [[sistema inmunolóxico]] e intervén no funcionamento da [[glándula]] [[tiroide]]. Está presente no [[aminoácido]] [[selenocisteina]]. As investigacións realizadas mostraron a existencia dunha correlación entre o consumo de suplementos de selenio e a prevención do [[cancro]] en humanos.
 
A deficiencia de selenio é relativamente rara, pero pode darse en pacientes con disfunciones intestinais severas ou con nutrición exclusivamente parenteral, así como en poboacións que dependan de alimentos cultivados en chans pobres en selenio. A ingesta diaria recomendada para adultos é de 55-70 μg; máis de 400 μg pode provocar efectos tóxicos ([[selenose]]).
 
== Historia ==
O selenio (do [[Idioma grego|grego]] σελήνιον, resplandor da [[Lúa]]) foi descuberto en [[1817]] por [[Jöns Jacob Berzelius]]. Ao visitar a fábrica de [[acedo sulfúrico]] de Gripsholm observou un líquido pardo avermellado que quentado ao soprete desprendía un cheiro fétido que se consideraba entón característico e exclusivo do [[telurio]], resultando das súas investigacións o descubrimento do selenio. Máis tarde, o perfeccionamiento das técnicas de análise permitiu detectar a súa presenza en distintos [[mineral|minerais]] pero sempre en cantidades extraordinariamente pequenas.
 
== Abundancia e obtención ==
O selenio atópase moi distribuído na cortiza terrestre na maioría das [[roca]]s e [[chan]]s áchase en concentracións entre 0,1 e 2,0 [[partes por millón|ppm]]. Raramente atópase en estado nativo obténdose principalmente como subproduto no refino do [[cobre]] xa que aparece nos lodos de [[electrólise]] xunto ao telurio (5-25% Se, 2-10% Che). A produción comercial realízase por tostación con cinzas de sosa ou acedo sulfúrico dos lodos.
 
Primeramente engádese un aglomerante de cinzas de sosa e auga aos lodos para formar unha pasta dura que se [[extrusión|extruye]] ou curta en pastillas para proceder ao seu secado. A pasta tóstase a 530-650 &nbsp;°C e mergúllase en auga resultando selenio hexavalente que se disolve como selenato de [[sodio]] (Na2SeO4). Este redúcese a seleniuro de sodio quentándoo de forma controlada obtendo unha solución dunha viva cor vermella. Inxectando aire na solución o seleniuro se oxida rapidamente obténdose o selenio. A redución do selenio hexavalente tamén pode facerse empregando [[acedo clorhídrico]] concentrado, ou sales [[ferro|ferrosas]]sas e ións [[cloro]] como [[catalizador]]é.
 
O segundo método consiste en mesturar os lodos de cobre con [[acedo sulfúrico]] tostando a pasta resultante a 500-600 &nbsp;°C para obter dióxido de selenio que rapidamente se volatiliza á temperatura do proceso. Este redúcese a selenio elemental durante o proceso de lavado con [[dióxido de xofre]] e auga, podendo refinarse posteriormente ata alcanzar purezas de 99,5-99,7% de selenio.
 
Os recursos de selenio asociados aos depósitos de [[cobre]] identificados roldan as 170.000 [[tonelada]]s e estímase que existen ao redor de 425.000 toneladas máis en depósitos de cobre e outros metais aínda non explotados. O [[carbón]] adoita conter entre 0,5 e 12 ppm de selenio, é dicir, unhas 80 ou 90 veces o promedio que se atopa nas menas de cobre, con todo a súa recuperación non se prevé que poida realizarse nun futuro próximo.
 
== Isótopos ==
O selenio-75 emprégase en [[radiodiagnóstico]] como trazador na visualización de [[tumor]]es malignos.
 
== Precaucións ==
O selenio está considerado un elemento perigoso para o [[medio ambiente]] polo que os seus compostos deben almacenarse en áreas secas evitando filtraciones que contaminen as [[auga]]s. Os residuos de selenio trátanse en solución aceda con [[sulfito de sodio]], quentándoo despois para obter o selenio elemental que presenta unha menor [[biodisponibilidade]].
 
== Véxase tamén ==
{{Commons|Selenium}}
* [[Táboa periódica dos elementos]]
 
== Ligazóns Externas ==
 
* [http://www.atsdr.cdc.gov/es/phs/es_phs92.html ATSDR en Español - Resumen de Salud Pública para selenio] {{Es}}
[[da:Selen]]
[[de:Selen]]
[[dv:ސެލެނިއަމް]]
[[el:Σελήνιο]]
[[en:Selenium]]
75.808

edicións