Batalla da Ponte Milvio

A batalla da Ponte Milvio, librada o 28 de outubro de 312, enfrontou aos Césares de Roma Constantino I e Maxencio. Constantino resultou vitorioso e unificou baixo o seu mando a metade occidental do imperio romano. Iniciouse así o proceso que rematou coa Tetrarquía no 324 e fixo de Constantino o único gobernante do Imperio Romano.

Contexto históricoEditar

Como membros da Tetrarquía, Maxencio e Constantino foron recoñecidos como Césares no ano 306, ao sucederen os seus pais Maximiano e Constanzo. Maxencio asumiu o goberno das provincias de Italia e África, asentándose en Roma. Constantino, pola súa parte, estabeleceu a súa capital en Tréveris, posto que se ocupaba da Britania e da Galia. As ambicións persoais dos membros da Tetrarquía multiplicaron os roces entre os seus membros, evidenciando que o sistema concibido por Diocleciano non funcionaba. De feito, no 311 Constantino combatera tamén os soldados de Maximiano, de novo no poder, até derrotalo en Marsella. Maximiano morreu na campaña, se ben non está claro se a súa morte se debeu a un asasinato ordenado por Constantino ou ben foi impulsado ao suicidio.

A batallaEditar

 
A Ponte Milvio desde a marxe esquerda do Tíber, nunha vista de 2012. A área onde se ven os edificios sería o escenario da retirada dos soldados de Maxencio.

No ano 312 Constantino era xa un comandante experimentado. Ademais da campaña contra o seu sogro Maximiniano, ocupado no control da fronteira da Rin realizara varias expedicións contra os xermanos. Segundo as fontes, Constantino tomou unha pequena parte das lexións destinadas a esta tarefa e puxo rumbo a Italia, onde chegou en poucas semanas. Pasados os Alpes, derrotou as gornicións que Maxencio estacionara en Turín, Milán, Módena, Verona e Aquileia.

Controlado o norte de Italia, chegou a Roma en outubro e acampou na proximidades da Prima Porta. Maxencio saiu co seu exército o 28 de outubro pola Via Flaminia, que entraba a Roma polo norte a través da Ponte Milvio, e presentou batalla. Non está clara a razón pola cal Maxencio, en lugar de resistir no interior de Roma, decidiu acometer as tropas de Constantino. Segundo as fontes clásicas, Maxencio guiouse polos vaticinios dos harúspices e polo feito de que ese día celebraba o sexto aniversario da súa chegada ao trono. É posible tamén que se vise apremado polo descontento na cidade.

Constantino, un hábil xeneral, logrou empurrar as tropas de Maxencio, compostas en boa medida de soldados pretorianos, cara ao Tíber. Cando Maxencio decidiu recuar e regresar á cidade, pereceu con boa parte do seu exército afogado no río.

Ao que parece, a ponte Milvio fora derrubada por orde do propio Maxencio con anterioridade para impedir a entrada do exército de Constantino. Lactancio e outros autores clásicos afirman que Maxencio pasou o río usando unha ponte de barcas colocada a carón da ponte destruída, un procedemento habitual cando o exército romano debía cruzar un río. Na retirada de Maxencio a ponte colapsou, facilitando o masacre efectuado polas tropas de Constantino.

Consecuencias da batallaEditar

 
O soño de Constantino. Piero della Francesca, frescos da Capela Baci, Arezzo, ca. 1465.

Constantino entrou en Roma ao día seguinte da batalla. Foi proclamado único Augusto de Occidente, se ben a Tetrarquía aínda se mantivo, pois Licinio e Maximino cogobernaban en Oriente. Maximino, porén, será derrotado por Licinio ao ano seguinte. Licinio e Constantino cogorbenarán até o 324, en que Constantino forzou a abdicación de Licinio.

A batalla de Ponte Milvio supuxo a desaparición das cohortes pretorianas, posicionadas do lado de Maxencio. Os soldados superviventes foron repartidos entre as unidades de fronteira. O Senado decretou unha celebración pola vitoria de Constantino, aínda que non está claro se a celebración tiña a categoría dun triunfo ou dun adventus. En calquera caso, en conmemoración da batalla, o Senado ordenou a construción do Arco de Constantino, que aínda permanece en pé a carón do Coliseo.

O soño de ConstantinoEditar

Segundo autores contemporáneos, como Lactancio ou Eusebio de Cesárea, Constantino experimentou unha visión antes da batalla en que se lle apareceu o Deus dos cristiáns para asegurarlle a vitoria[1].

Segundo o relato exposto por Lactancio no De mortibus persecutorum, composto poucos anos despois da batalla, Deus aparecéuselle nun soño na noite previa á batalla para lle pedir que colocase o emblema de Cristo no escudo dos seus soldados. A descrición de Lactancio é tan parca que non está claro a que símbolo se refire, aínda que a interpretación tradicional sempre considerou que se trataba dun cristograma, o símbolo que combina as letras gregas khi (X) e rho (P) para representar as iniciais en grego de Cristo.

Na súa Vida de Constantino, escrita durante a década dos trinta do século IV, Eusebio de Cesárea deu unha versión con claras diferenzas. No relato de Eusebio, trátase dunha visión que Constantino experimenta xunto con todo o seu exercicio, nun momento indefinido da campaña contra Maxencio. Nesa visión, unha cruz descendeu do ceo envolta en luz. A carón da cruz, unha mensaxe que, na tradución latina da Vida de Constantino, rezaba "In hoc signo vinces" (Neste signo vencerás). Esa mesma noite, Constantino tivo un soño en que se lle aparecía Cristo reiterándolle que construíse unha réplica da cruz da visión e que a colocase á fronte do seu exército.

As incongruencias entre ambos relatos e o feito de que ningún deles se fixese popular até mediados do século, anos despois da morte de Constantino, a historiografía debate aínda sobre a realidade dese soño. Hai especialistas que pensan que o soño foi real e deducen do relato que Constantino xa se convertera ao catolicismo previamente. Porén, hai que pensa que o relato foi creado polos historiadores cristiáns co obxectivo de gañar máis lexitimidade para a Igrexa católica.

Referencias externasEditar

  1. Barbero, Alessandro (2016). Costantino, il vincitore (en italiano). Salerno Editrice. ISBN 9788869731389.